پانزده گفتار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢ - قانون زندگی بشر متغیر است
وجهه متغیر را هم محال بود داشته باشد.
اگر همه چیز تغییر کند- آنطور که هراکلیتوس در قدیم گفته است و در عصر ما خیلی دنبال کردند- و هیچ چیزی به هیچ وجهی و به هیچ وجههای در دو لحظه در یک حال باقی نماند، میان گذشته و آینده هیچ ارتباطی نمیتواند برقرار باشد و هیچ قانونی نمیتواند در عالم باشد. ولی همین عالم با این وجهه متغیری که دارد- که طبیعت وجهه متغیر عالم است- یک وجهه ثابتی هم دارد که نگهدارنده این وجهه متغیر عالم است که اگر آن وجهه ثابت نبود این وجهه متغیر هم وجود نمیداشت.
حکمای اسلامی که حرکت جوهریه را مطرح کردهاند، توجه به وجهه ثابت عالم هم کردهاند. گفتهاند طبیعت متغیر است اما این طبیعت روحی دارد که آن روح همیشه ثابت است. مولوی در همین زمینه اشعاری عالی دارد، میگوید:
قرنها بر قرنها رفتای همام | وین معانی برقرار و بر دوام | |
آب مُبْدَل شد در این جو چند بار | عکس آن خورشید دائم برقرار | |
پس بنایش نیست بر آبی روان | بلکه بر اقطار عرض آسمان | |
این صفتها چون نجوم معنوی است | وان که بر چرخ معانی مستوی است | |