پانزده گفتار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣ - تأثیر اسلام در تمدن اروپا

اصلاحاتی که از اینها ذکر کردهاند در درجه اول سه چیز است:

١. برداشتن فاصله میان انسان و خدا و به تعبیر سید جمال الدین اسدآبادی و دیگران ارزش دادن به شخصیت انسانی. گفتند «پاپ واسطه است» یعنی چه؟! خدا به همه مردم نزدیک است، خدا را بدون واسطه کشیش بلکه هیچ بندهای پرستش کنید. خدا به تمام بندگان نزدیک است، درد دل هر بندهای را میشنود. ای انسان! در تماس گرفتن با خدا احتیاج به واسطه نداری.

٢. برای عقل در حریم دین حق قائل شدند؛ گفتند آن مسائلی از مسائل دینی و اصول دینی که ضد عقل است طردکردنی است، باید دورش افکند.

٣. موضوع عمل و توجه به معاش و سعی و کار، آنهم به حد اعلی، به تعبیر قرآن جهاد و سخت کوشی و اینکه بهبود معاش هم عبادت است.

این سه اصل هر سه مستقیم از اسلام گرفته شد. بعد از جنگهای صلیبی و تماس شرق و غرب، بعد از آنکه با ارزشهای اسلامی آشنا شدند این سه اصل را از اسلام گرفتند و به نام اصلاحات در دین مسیح وارد کردندگو اینکه هنوز اینها را- مخصوصاً آن بخش اول را- بهطور کامل نتوانستهاند رعایت کنند.

گاهی در کتابهای تاریخ تمدن میخوانیم که یکی از علل تمدن اروپایی پیدایش مذهب پروتستان است. مذهب پروتستان مولود برخورد مسیحیت با اسلام و اقتباس اصول اوّلی اسلام است. یک علت اساسی و عمده تمدن اروپایی پیدایش مذهب پروتستان است؛ یعنی این اسلام است که مستقیماً در سرنوشت تمدن اروپایی تأثیر داشته است. حالا بعد چه دسیسههایی از طرف خود آنها به کار رفت، مستقیم یا غیرمستقیم، که افکار پلید خودشان را به ما دادند، جایشان را با ما عوض کردند، آنجایی