پانزده گفتار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦١ - رسالت مسلمین صدر اسلام

قرآن از زبان موسی بن عمران نقل میکند؛ وقتی که فرعون بر او منت گذاشت و گفت تو همان کسی هستی که در دامن ما بزرگ شدی، موسی گفت: وَ تِلْک نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَی انْ عَبَّدْتَ بَنی اسْرائیلَ [١] تو آدمی [هستی] که دیگران را بنده خودت قرار دادهای، یعنی آزادی اجتماعیشان را سلب کردهای.

علی علیه السلام در همین زمینه در خطبه قاصعه بیاناتی دارد که چون مفصل میشود از آن صرفنظر میکنم. در اسلام در این زمینه ما مطلب زیاد داریم. اصلًا اساس اسلام آزادی اجتماعی است یعنی اسلام هرگز به هیچ بندهای اجازه نمیدهد که آزادی افراد دیگر را سلب کند. اسلام قانون عادلانه و بدون تبعیضی دارد، همه در مقابل این قانون تسلیماند، اما از قانون که بگذرد همه در مقابل یکدیگر آزادند و هیچ کس حق ندارد که فرد دیگری را در مقابل شخص خودش تسلیم کند و او را منقاد شخص خودش قرار بدهد.

حال میخواهیم ببینیم اسلام چه برنامهای در این زمینهها دارد. برنامه اسلام در زمینه آزادی معنوی خیلی روشن است. همه ادیان واقعی آسمانی چنین هستند و بالاخص در اسلام مسائلی که مربوط به تزکیه نفس و آزاد کردن عقل و فکر از خرافات یعنی تمرین تفکر دادن به عقل است از یک طرف و مربوط به آزاد کردن عقل و اراده از تعلقات و وابستگیهای حیوانی است از طرف دیگر، بسیار زیاد است که باز من دربارهاش بحث نمیکنم، فقط میخواهیم ببینیم که اسلام در زمینه آزادی اجتماعی چه اصول و مبانیی دارد، چون عرض کردم آزادی فقط حماسه و شعار نیست، آزادی یک سلسله اصول و مبانی دارد.

[١]. شعراء/ ٢٢.