پانزده گفتار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٧ - آزادی معنوی در قرآن و حدیث

امام صادق علیه السلام در حدیثی که در وسائل هست فرمود: پنج خصلت است که اگر در انسان این خصلتها- و لااقل یکی از اینها- وجود نداشته باشد این آدم اصلًا قابل معاشرت و قابل اینکه با او بنشینی و از وجودش بهره بگیری نیست. بسیار حدیث باارزشی است. پنج خصلت است که اگر در یک انسان نباشد قابل معاشرت نیست و دیگر نمیشود از وجود او بهرهای گرفت. اوَّلُهَا الْوَفاءُ اول وفا. انسان بیوفا انسان نیست، در انسانیتش نقصان است.

دوم تدبیر، مدبر بودن، فکر و اندیشه داشتن، حساب کردن در کارها. تدبیر از نظر اسلام عجیب است. پیغمبر اکرم فرمود: انّی لا اخافُ عَلی امَّتِی الْفَقْرَ وَلکنْ اخافُ عَلَیهِمْ سوءَ التَّدْبیرِ من بر امت خودم از اینکه روزی از نظر اقتصادی در فقر گرفتار باشند بیمناک نیستم اما از این بیمناکم که روزی امت من فقر تدبیری پیدا کنند، فکر و نقشه نداشته باشند، نتوانند آینده را ببینند و بفهمند و برای خودشان نقشه بکشند.

سوم حیا. امان از آن مردمی که پرده حیا را دریدند! امان از آن وقتی که پسرها و دخترها دیگر از احدی حیا نمیکنند، نه از پدر نه از مادر و نه از بزرگتر، و امان از آن وقتی که جراید و مجلات دائماً بچهها را به تمرد و عصیان نسبت به پدرها تشویق میکنند بدون اینکه آنها را به یک ایمانی معتقد کنند. امان از آن روزی که حیا دِمُدِه بشود و کهنه تلقی گردد.

چهارم حسن خلق، خوشخویی. مؤمن خوشخوست و عبوس و ترشرو نیست.

مؤمن بد معاشرت نیست.

فرمود پنجم خصلتی است که جامع همه این خصلتهاست: الْحُرِّیةُ آزادمنشی، حریت ضمیر.