در اثر برخورد اجزاء آب با سنگها و حمل آشغالها، کف تولید میشود به طوری که اگر کسی نداند، وقتی به این رودخانه عظیم مینگرد میپندارد که هرچه هست کف است و نمیداند آنچه هست آب است یعنی اساس آب است و آب است که آن نیرو و حرکت را ایجاد کرده و کف را به وجود آورده است و کف در عین آنکه هست به طفیل آب است ولی آنچنان گسترش دارد که روی آب را گرفته است.

بعد میفرماید: وَ مِمّا یوقِدونَ عَلَیهِ فِی النّارِ ابْتِغاءَ حِلْیةٍ اوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ. یعنی نظیر آن هم در ذوب فلزات است. هنگامی که میخواهند فلزی را برای زیور ذوب کنند چنین حالتی به وجود میآید؛ کفهایی بر روی آن پدیدار میگردد. کذلِک یضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ. این مَثَل حق و باطل است، و یا به قول بعضی از مفسرین: اینچنین تحقق میبخشد و نمودار میگردد. یعنی وجود حق از قبیل آب صاف پاک و آن فلز قیمتی است، و وجود باطل همچون کف روی آب و آن فلز قیمتی است. فَامَّا الزَّبَدُ فَیذْهَبُ جُفاءً طولی نمیکشد که کف زایل میگردد، فوت و فانی میشود وَ امّا ما ینْفَعُ النّاسَ فَیمْکثُ فِی الْارْضِ و آنچه که به حال مردم مفید است، یعنی حق، باقی میماند.

آب زیر کف که در رودخانه جاری است به مزارع جاری گشته و زمینها را سیراب میکند و ثمرات مفیدی میدهد؛ و آن فلز قیمتی است که باقی میماند و به صورت ابزار و یا زیور درمیآید و مورد بهرهبرداری قرار میگیرد.

٢. در سوره ابراهیم آیه ٢٤- ٢٦ میفرماید:

الَمْ تَرَ کیفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کلِمَةً طَیبَةً کشَجَرَةٍ طَیبَةٍ اصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ. تُؤْتی اکلَها کلَّ حینٍ بِاذْنِ رَبِّها وَ یضْرِبُ اللَّهُ الْامْثالَ لِلنّاسِ لَعَلَّهُمْ یتَذَکرونَ. وَ مَثَلُ کلِمَةٍ خَبیثَةٍ کشَجَرَةٍ خَبیثَةٍ