«اولی». کلمه «دنیا» ممکن است از ماده «دُنُوّ» به معنای قرب و نزدیکی باشد و ممکن است از ماده «دنی» به معنای پست باشد. اگر از «دنو» باشد یعنی این زندگی کنونی که نزدیکتر است به ما، و قهراً معنای آخرت یعنی زندگانی دورتر ما. و اگر از ماده «دنی» باشد، یعنی این زندگی که نسبت به آن دیگری در سطح پایینتر است و آخرت یعنی آن که در سطح بالاتر قرار دارد.

ولی در سوره وَ الضُّحی «آخرت» در مقابل «الاولی» قرار گرفته است. در آنجا خداوند در مقام تسلّی خاطر رسول اللَّه صلی الله علیه و آله میفرماید: از انقطاع وحی خاطرت آزرده نگردد، خدایت با تو وداع ننموده، وَ لَسَوْفَ یعْطیک رَبُّک فَتَرْضی [١] پروردگار تو آرزوهایی که نسبت به هدایت مردم داری برآورده خواهد کرد تا خشنود گردی، وَ لَلْاخِرَةُ خَیرٌ لَک مِنَ الْاولی [٢] یعنی آخر کار تو از اول کار تو بهتر است، یعنی هرچه رو به پیش بروی به کمال والاتری خواهی رسید.

در هر حال اینجا که میفرماید: وَ بِالْاخِرَةِ هُمْ یوقِنونَ یعنی آنها که به هدایت قرآن مهتدی هستند یقین دارند که یک زندگی دیگری ورای این زندگی وجود دارد که همان جهان پاداش و کیفر است.

اعتقاد به آخرت، مساوی با اعتقاد به جاودانگی است؛ چون فرق دنیا و آخرت یکی همین است که دنیا پایانپذیر است و آخرت پایانناپذیر و جاودانه، چه انسان اهل سعادت باشد و چه اهل شقاوت. البته بعضی از اهل شقاوت یک شقاوت موقت دارند و بعد در سعادت جاودانه بسر میبرند و بعضی هم شقاوت جاودانه دارند و این است معنای «خلود» که

[١]. ضحی/ ٥.

[٢]. ضحی/ ٤.