آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢ - آغاز کارها به نام خدا
سیبویه از ائمه علمای صرف و نحو ادبیات عرب است و در اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم هجری زندگی میکرده است. وی که در فن خودش نبوغ داشته و کتابش را که به الکتاب معروف است در این فن نظیر منطق ارسطو در منطق و مجسطی بطلمیوس در علم هیئت شمردهاند و سخنش در ادب عربی سند محسوب میگردد، از طرفداران این نظر است که ریشه کلمه اللَّه «وَلَه» به معنای حیرت در مقابل عظمت و یا وَلَه و عشق است.
مثنوی مولوی نظر او را نقل کرده و میگوید:
معنی اللَّه گفت آن سیبویه | یولِهونَ فِی الْحَوائِج هُمْ لَدَیه | |
گفت الِهْنا فی حوائجنا الَیک | وَ الْتَمَسْناها وَجَدْناها لَدَیک | |
مولوی آن حالتی را یادآوری میکند که انسان دردی پیدا کرده و بیچاره گشته و بیاختیار به سوی نقطهای روی میآورد و پناهنده میشود، او «اللَّه» است.
صد هزاران عاقل اندر وقت درد | جمله نالان پیش آن دیان فرد | |
بلکه جمله ماهیان در موجها | جمله پرّندگان در اوجها | |
بلکه جمله موجها بازیکنان | ذوق و شوقش را عیان اندر عیان [١] | |
تنها انسانها نیستند که در وقت نیاز به سوی او روی میآورند، ماهیهای دریا در میان امواج و پرندگان در اوج آسمانها، بلکه همان موجهای بیجان دریا هم نالان در پیش اللَّه هستند.
و احتمال قوی دارد که ا لَهَ و وَلَهَ دو لهجه از یک لغت باشد، یعنی اول وَلَهَ بوده و بعد آن را به صورت ا لَهَ استعمال کردهاند و وقتی آن را به صورت ا لَهَ تلفظ نمودند معنی پرستش هم پیدا کرده است. بنابراین معنی
[١]. مثنوی چاپ کلاله خاور، ص ٣٤، بیت ٣٥- ٣٧.