پس وقتی میگوییم رحمن و رحیم، دو معنا در ذهن ما مجسم میگردد: یکی نیاز عظیم و فراوان مخلوقات که گویی همه مخلوقات با زبان قابلیتهای خودشان دست نیاز به درگاه بینیاز او دراز کرده و التماس میکنند، و دیگر اینکه او رحمت بیحساب خویش را به سوی آنان فرستاده و نیازهای آنان را تأمین نموده است.

این است که بعضی از مترجمان اخیر وقتی دیدهاند که هیچ کلمهای رساننده معانی این کلمات نیست آیه شریفه «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» را «به نام اللَّه رحمن و رحیم» ترجمه نمودهاند.

فرق رحمن با رحیم چیست؟ قبلًا باید توضیح بدهیم که در زبان عربی کلماتی که بر وزن فَعلان است دلالت بر کثرت میکند، مثل عطشان که به معنای عطش کثیر است، و کلماتی که بر وزن فعیل است- که اصطلاحاً آن را صفت مشبّهه میگویند- دلالت بر نوعی ثبات و دوام میکند.

رحمن که بر وزن فعلان است دلالت بر کثرت و وسعت میکند و میرساند که رحمت حق همه جا گسترش پیدا کرده و همه چیز را فرا گرفته است.

اصولًا هرچیزی چیز بودنش مساوی با رحمت حق است چون وجود و هستی عین رحمت است؛ چنانکه در سوره ا عراف آیه ١٥٦ آمده است: وَ رَحْمَتی وَسِعَتْ کلَّ شَیءٍ (رحمت من همه چیز را فرا گرفته است) و در دعای کمیل میخوانیم: وَ بِرَحْمَتِک الَّتی وَسِعَتْ کلَّ شَیءٍ.

اینگونه رحمت حق استثنا ندارد و این طور نیست که شامل انسانها باشد و غیر انسانها را شامل نشود و یا در انسانها تنها انسانهای مؤمن را فرا گیرد؛ خیر، بلکه سراسر گیتی مشمول رحمانیت حق است و یا عین آن است یعنی آنچه در عالم هستی هست رحمت حق است.