قـرآن مجيد به همه مزاياى داستانى توجه داشته و نقش تربيتى آن را در زندگى بشر ناديده نگرفته است . اين كتاب آسمانى خود به بيان قصه هاى گذشتگان پرداخته و در برخى موارد مـعـارف الهى و جهان بينى خود را در ضمن داستانها بيان كرده است . اما آنچه داستانهاى قرآنى را از ديـگـر داستانها متمايز ساخته ، وجود ويژگيهاى خاصى است كه به برخى از آنها اشاره مى كنيم :

ويژگيهاى داستانهاى قرآنى :

١ ـ هـدفـدار بـودن :

هـدف قـرآن كـريـم در بـيـان داسـتـانـهـا تـنـهـا نـقـل تـاريـخ و بـه تـصـويـر كـشـيـدن زنـدگـى قـهـرمـانـان نـيـسـت ، بـلكـه مـى خـواهـد بـا نقل فرازهاى عبرت آموز از زندگى گذشتگان ، آن رامايه تنبه آيندگان و چراغى فرا راه آنان قـرار دهـد تـا آنـان از نـكـتـه هـاى آمـوزنـده زنـدگـى گـذشتگان ، درس گرفته ، از افتادن در پرتگاهها مصون باشند. همچنين رموز موفقيت برخى ديگر را نصب العين زندگى خود قرار دهند و راه تكامل و هدايت را با سرعت بيشترى بپيمايند.

قـرآن در سـوره اعـراف بـه ايـن هـدفـمندى خود در نقل داستانهاى تاريخى اشاره كرده و پس از نقل سرگذشت بنى اسرائيل و شرح ماجراى اصحاب سبت و داستان بلعم باعورا مى فرمايد:

((ذلِكَ مـَثـَلُ الْقـَوْمِ الَّذيـنَ كـَذَّبـُوا بـِايـاتـِنـا فـَاقـْصـُصِ الْقـَصـَصَ لَعـَلَّهـُمـْ &يَتَفَكَّرُونَ))(٢٠٤)

ايـن ، مثل گروهى است كه آيات ما را تكذيب كردند؛ اين داستانها را بازگو كن ، شايدبينديشند (و بيدار شوند)!

همچنين در سوره يوسف (ع ) مى فرمايد:

((لَقَدْ كانَ فى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لاُِولِى الاَْلْبابِ))(٢٠٥)

در سرگذشت آنها درس عبرتى براى صاحبان انديشه است !

بـا تـوجـه بـه هـمـيـن هـدفـمـنـدى اسـت كـه داسـتـانـهـاى قـرآن شـرح كـامـل و مـفـصـل نيست ، بلكه در هر سوره به مناسبت ، فرازى از داستان يك شخص يا گروه ذكر شـده و در هـمـان فـراز نـيـز به نكته هاى آموزنده اشاره شده و مطالبى كه پيام هدايتى ندارد، مـهـمـل گـذاشـتـه شـده اسـت . بـراى مـثـال در قـرآن بـطـور معمول زمان وقايع ذكر نشده ، چون در پيام داستان تاءثيرى ندارد و يا در داستان اصحاب كهف ، سن آنان ، محل غار، نحوه فرار آنان و ... بيان نشده ، چون پيام هدايتى خاصى نداشته است .

٢ ـ بـيـان داستان همراه با پند و اندرز:

داستانهاى قرآن با پندهاى اخلاقى و مواعظ الهى همراه است ؛ بطورى كه در كنار هر قسمت از داستان ، نكته زيبايى را متذكر شده است . به همين جهت از هر داستانِ قرآن در زمينه هاى مختلف مى توان بهره برد. به عنوان نمونه مى توان به داستان خلقت آدم و حوّا و سرگذشت آنان توجه نمود. اين داستان در چندين سوره ذكر شده (٢٠٦) و در هـر مـورد به بعضى جهات توجه داده و حاوى بهترين نصايح اخلاقى است ؛ نصايحى كه مـهـمـترين ركن اخلاق را تشكيل مى دهد. توجه به دشمنى خطرناك كه هميشه در كمين انسان است ؛ دشـمـنـى كـه از راهـهـاى مـختلف و با حيله هاى گوناگون وارد مى شود، گاهى به پند و اندرز انـسان مى پردازد، گاهى با قسم او را مى فريبد و گاهى دشمنى صريح و آشكارش را ابراز مى دارد و نيز يادآورى ظرفيّت فوق العاده تكاملى انسان ، تشويق به توبه بعد از لغزش و گناه و... .

در داسـتـان حـضـرت يـوسـف (ع ) نـيـز كـه يـك سـوره كـامـل را بـه خـود اخـتـصـاص داده ، هـمـچـون ديـگـر داسـتـانـهـاى قـرآنـى بـه هـمـيـن گـونـه عـمـل شـده اسـت . در لابـلاى هـر فراز آن به انسانها پند مى دهد. در فرازى انسان را متوجّه شرّ حسودان مى سازد، در جاى ديگر از نقشه هاى شيطانى نفس در پوشاندن بديها سخن مى گويد. در آيـات ديـگـرى انـسـان را از افـتـادن در مسير شهوات باز داشته و الگوى بسيار مناسبى در مبارزه با شهوات به وى معرفى مى كند. در مجموع سوره نيز، انسان را متوجه تدبير الهى در به عزت رساندن افراد متقى و خداترس مى نمايد و به عبارت ديگر توحيد در ربوبيت را به انسان ياد مى دهد.