مـنـاسبت معناى اصطلاحى و لغوى سوره يا از آن جهت است كه سوره هاى قرآن چون سخن خداست ، داراى مـنـزلت و پـايـگـاه بلند است يا اينكه قرائت هر سوره اى موجب بلندى مرتبه و برترى منزلت قارى آن مى شود، تا به آخرين مرتبه كمال و منزلت عالى برسد.(١٩٥)

تـعـداد سـوره هـاى قـرآن : قـرآن داراى ١١٤ سوره است كه با سوره ((حمد)) آغاز مى شود و با سـوره ((نـاس )) پـايـان مـى يـابـد. نـاگـفـتـه نـمـانـد كـه چـنـيـن تـرتـيـبـى ، تـرتـيـب نزول آنها نيست ، بلكه ترتيبى استكه در تدوين سوره ها مراعات شده است .

نـكـتـه شـايـان تـوجـه آنـكـه در بـرخـى از روايـات ، سـوره انـفـال و تـوبـه را كـه بـيـن آن دو ((بـسـم الله الرحمن الرحيم )) نيامده ، يك سوره دانسته اند، هـمچنين در روايات ائمه معصومين (ع ) سوره هاى ((ضحى )) و ((انشراح )) يك سوره و سوره هاى ((فـيـل )) و ((ايـلاف ))، نـيـز يـك سـوره محسوب شده اند و عده اى از فقهاى شيعه نيز به يكى بـودن ايـن سـوره هـا فـتـوا داده انـد و در نـمـاز كـه خـوانـدن يـك سـوره كـامـل واجـب اسـت ، خـوانـدن يـكـى از آنـهـا را كافى ندانسته و خواندن سوره ديگر را با آن واجب دانسته اند.(١٩٦)

اسامى سوره ها: درباره نامگذارى سوره ها دو نظريه وجود دارد. بيشتر علما بر اين عقيده اند كه اسـامـى سـوره هـا به بيان رسول اكرم (ص ) و از طريق وحى تعيين شده است ، ولى عده بسيار كمى آن را اجتهاد صحابه مى دانند.(١٩٧)

كـوچـكترين و بزرگترين سوره ها: كوچكترين سوره قرآن ((كوثر)) با سه آيه و بزرگترين آنها ((بقره )) با ٢٨٦ آيه است .

سـوره هـاى سـجـده دار (عـزائم ): در چـهـار سـوره از قـرآن آياتى وجود دارد كه به آيات سجده مـعـروفـند و عبارتند از : سوره هاى ((سجده )) آيه ١٥، ((فصلت )) آيه ٣٧، ((نجم )) آيه ٦٢، ((علق )) آيه ١٩.

ايـن چـهـار سـوره را ((عـزائم )) مـى نـامـنـد و اگـر انـسـان هـر يـك از چـهار آيه مذكور را بطور كـامـل بـخـوانـد، يـا بـدان گـوش فـرا دهـد، واجـب اسـت بعد از تمام شدن آيه ، بى درنگ سجده كند.(١٩٨)

چـهـارده آيـه ديـگـر در قـرآن وجـود دارد كه داراى سجده مستحب است . آيات سجده ، چه واجب و چه مستحب در قرآنها مشخص گرديده است .

برخى از تقسيمات ديگر

١ ـ اَلسَّبـْعُ الطُّوَلُ(١٩٩):

هـفـت سـوره طـولانـى قـرآن ، شـامـل سـوره هـاى بـقـره ، آل عـمـران ، نـسـاء، مـائده ، انـعـام ، اعـراف و مـجـمـوع دو سـوره انفال و توبه مى باشد.

٢ ـ مثانى :

از سوره يونس تا آخر سوره نحل را ((مثانى )) گويند.(٢٠٠)

٣ ـ مـِئُون يـامـِئيـن :

از سـوره بـنـى اسـرائيـل تـا آخـر سـوره مـؤ مـنـون را ((مـئون )) مـى نامند.(٢٠١)

٤ ـ مـفـصّل :

بعد از سوره مؤ منون تا آخر قرآن ((مفصّل )) ناميده (٢٠٢) شده است . تقسيم بندى هاى ديگرى نيز بيان شده كه از آنها صرف نظر مى كنيم .

مكى و مدنى

مـى دانـيـم كـه قـرآن كـريـم بـتـدريـج در طـول ٢٣ سـال دوران رسـالت پـيـامـبـر اكـرم (ص ) نازل شده است كه حدود سيزده سال آن در مكه و بقيه آن در مدينه سپرى گشته است .

بـه آيـات و سـوره هـايـى كـه در مـكـه (پـيـش از هـجـرت ) نـازل گـشـتـه ، ((مـكـى )) و بـه آنـچـه در مـديـنـه پـس از هـجـرت نازل گرديده است ، ((مدنى )) گويند.

روايـاتى وجود دارد كه ما را در آگاهى از مكى يا مدنى بودن پاره اى از آيات و سوره ها يارى مى كند. هرچند اين روايات ، تمام قسمتهاى قرآن را از اين نظر معرفى نكرده است ، اما دانشمندان كـوشـيـده انـد تـا بـا تـاءمـل و دقـّت ، ويـژگـيـهـاى آيـات و مـكـان نزول آنها را دريابند.

تقسيم قرآن به جزء و حزب

زركـشـى در ((البـرهـان )) مى گويد: تقسيم قرآن به جزء و حزب از آنجا شروع شد كه ابتدا قـرآن را بـه سـى جـزء تقسيم كردند و به صورت جزوه در اختيار نو آموزان قرآن قرار دادند. سپس به منظور اينكه آسانتر در دسترس نو آموزان قرار گيرد، هر جزء را نيز به چهار حزب و هر حزب را به چهار ربع ، تقسيم كردند.(٢٠٣)