يـَقـْتـَلُونَ (يـَقـْتـَلُونْ) ـ فـَاتَّقـُونِ (فـَاتَّقـُونْ) ـ هـُوَ (هـُو) ـ نـَسـْتَعينُ (نَسْتَعينْ) ـ مُسْتَقيمٍ (مُسْتَقيمْ) ـ نَهَرٌ (نَهَرْ) ـ هِىَ (هى )

مورد اوّل و دوّم ، وقفِ ابدال و سومين مورد، وقف به اسكان نام دارد.

لازم به يادسپارى است كلماتى كه در آخر آنها ((الف ، واو، ياء مدّى )) يا حرف ساكن مى باشد به هنگام وقف ، تغييرى در آنها داده نمى شود، مانند:

كَلاّ ـ يُدْعى ـ رَبّى ـ كُلُوا ـ قُمْ فَاَنْذِرْ

اقسام وقف

وقف بر دو نوع است : اختيارى ، اضطرارى .

الف ـ وقـف اخـتـيـارى : وقـفـى است كه به اراده و تشخيص ، صورت گيرد كه طبعاً بايد كلام ، تمام باشد و بر سه قسم است : تامّ، كافى ، حَسَنْ.

وقـف تـامّ: وقـفـى اسـت كـه كـلام از نـظـر لفـظ (دسـتـور زبـان ) و مـعـنـى كـامـل بـوده و بـه كـلام بـعـد از خـود، بـسـتـگـى نـداشـتـه بـاشـد، مانند وقف بر ((وَ اُولَّئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)) و ابتدا از ((اِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا...)).

وقـف كـافـى : وقـفـى اسـت كـه كـلام از نظر لفظ كامل ، ولى از جهت معنى ارتباط به كلام بعد داشته باشد، مانند وقف بر ((رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنّا)) و ابتدا از ((اِنَّكَ اَنْتَ السَّميعُ الْعَليمُ)).

وقـف حـَسـَن : وقـفى است كه كلام از نظر معنى كامل و از نظر لفظ ناقص باشد، بدين صورت كه عبارت دوّم از نظر دستور زبان به عبارت اوّل بستگى دارد. اين نوع وقف را چون تغييرى در مـعـناى كلام نمى دهد، حَسَن ناميده اند، ولى ابتدا كردن از كلام بعد جايز نمى باشد، مانند وقف بر ((اَلْحَمْدُلِلّهِ)) و ابتدا از ((رَبِّ الْعالَمينَ)).

ب ـ وقف اضطرارى : وقفى است كه به سبب اتمام نفس ، عطسه ، سرفه ، فراموشى آيه و غيره در موردى كه كلام از نظر لفظ و معنى ، ناقص بوده اتّفاق مى افتد و به آن وقف قبيح نيز مى گويند كه لازم است از محلّ قبلى كه مناسب باشد، ابتدا شود.

ابـتـدا: ابـتـدا، هـمـيـشـه اخـتـيـارى اسـت و بـايـد از مـحـلى ابـتـدا نـمـود كـه داراى مـعـنـى مـسـتقل و رساننده مقصود باشد و اين نكته بايد در نظر باشد كه با توجه به شرايط نفس و طولانى بودن آيه از بهترين محل ممكن ابتدا شود.

علامات وقف

چـون شـنـاخـتـن مـحـلهـاى وقـف و ابـتـدا بـستگى به آموزش زبان عربى دارد و معمولاً مردم با آن آشـنـايـى نـدارنـد، از ايـن رو، بـراى شناسايى موارد آن ، علامتهايى مقرّر گرديده تا در هنگام تلاوت قرآن ، بدانها توجّه شده و خللى در معناى آيات ، پديد نيايد.

نـخـسـتين شخصى كه اين علامتها را وضع كرد علاّمه سجاوندى بود. بدين خاطر، آن علامتها به رموز سجاوندى (١٠) مشهور گرديد.

بـعد از علاّمه سجاوندى ، علامتهاى ديگرى نيز وضع گرديد، زيادى علامتها باعث سر درگمى قـاريـان مى شد. بدين جهت ، علماى مصر به منظور اتّحاد و اتّفاق رموز وقف ، علامتهاى زير را انتخاب كردند كه به توضيح آنها مى پردازيم .

١ ـ (م ): علامت وقف لازم است كه اگر به وصل خوانده شود،بيم تغيير معنى مى رود،مانند:

اِنَّما يَسْتَجيبُ الَّذينَ يَسْمَعُونَم وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللّهُ ثُمَّ اِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

٢ ـ (لا): نـشـانـه عـدم جواز وقف است كه اگر از روى ناچارى ، در اين محلّ وقف شود، بايد از محلّ مناسب ما قبل ، ابتدا كرد، مانند: