عقيده يك مسلمان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧ - رابطه «نظم» و «عقل»
آيد همگى براى دفاع بسيج مىشوند، اين ارتباط و همكارى نزديك نشانه ديگرى از نظم در جهان هستى است.
٤- يك نگاه به صحنه جهان آشكار مىسازد كه موجودات مختلف جهان نيز هماهنگى مخصوصى با هم دارند، مثلًا براى پرورش موجودات زنده، آفتاب مىتابد، ابر مىبارد، نسيم مىوزد، و زمين و منابع زمينى نيز كمك مىكند، اينها نشانه وجود يك نظام معيّن در عالم هستى است.
رابطه «نظم» و «عقل»
اين حقيقت در برابر وجدان همه كس ظاهر است كه نظم در هر دستگاهى باشد حكايت از «عقل و فكر و نقشه و هدف» مىكند.
زيرا انسان هر كجا نظم و حساب و قوانين ثابتى ديد مىداند كه در كنار آن مبدأ علم و قدرتى را بايد جستجو، و در اين درك وجدانى خود نياز چندانى به استدلال نمىبيند.
او مىداند هرگز يك آدم نابينا و بىسواد نمىتواند با ماشين تايپ يك انشاى خوب، يا يك مقاله اجتماعى و انتقادى بنويسد، و هرگز يك كودك دو ساله نمىتواند با گردش دادن نا منظم قلم روى كاغذ تابلوى بسيار زيبا و پر ارزشى به وجود آورد، بلكه اگر ما يك انشاى خوب يا مقاله با ارزشى را ديديم مىدانيم آدم با سواد و با عقل و هوشى آن را به وجود آورده، و يا اگر در يكى از موزهها تابلوى بسيار زيبا و جالبى را مشاهده كرديم شك نخواهيم كرد كه دست نقاش هنرمند و چيره دستى در ايجاد آن به كار رفته، اگر چه هرگز آن نويسنده و نقاش هنرمند را نديده باشيم.
بنابراين هر جا دستگاه منظمى است در كنار آن هم عقل و هوشى وجود دارد، و هر قدر آن دستگاه بزرگتر، دقيقتر و جابتر باشد علم و عقلى كه آن را ايجاد كرده است به همان نسبت بزرگتر خواهد بود.
گاهى براى اثبات اين موضوع كه هر دستگاه منظم نياز به مبدأ عقل و دانش دارد از «حساب احتمالات» كه در رياضيات عالى از آن بحث شده كمك گرفته مىشود، و از اين راه اثبات مىكنند كه مثلًا يك فرد بىسواد