عقيده يك مسلمان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٦ - علم خدا سبب گناه ما نمىشود
آيا پيشبينى اين استاد را مىتوان براى او گناه شمرد؟ و آيا مىتواند گفت عدم موفقيت آن دانشجوى رفوزه شده را به گردن استاد بيندازيم به خاطر اين كه او مىدانسته اين شاگرد با تنبلى كردن رفوزه خواهد شد؟
آيا شاگردان حق اعتراض به او دارند كه اين آگاهى تو سبب شده ما قبول نشويم؟ البتّه نه.
خداوند نيز عقل، اراده، هوش و اختيار و آزادى به ما داده و اين ما هستيم كه راه سعادت و يا شقاوت را انتخاب مىكنيم.
و علم و اطّلاع خداوند ازوضع آينده ما كه كدام راه را انتخاب خواهيم كرد كوچكترين لطمهاى به آزادى ما نمىزند.
اگر بخواهيم اين حقيقت را به زبان علمى و فلسفى بيان كنيم بايد بگوييم.
درست است كه خداوند از ازل مىدانسته هر كسى را چه راهى را انتخاب مىكند، ولى اين را هم مىدانسته كه هر كس آنچه را انتخاب مىكند از روى آزادى و اختيار انتخاب خود اوست.
به عبارت ديگر، همان طور كه اصل انجام «فعل» در علم خدا بوده، «آزادى اراده» هم در علم او بوده است، يعنى «فعل» با قيد «اختيار» معلوم خدا بوده است، بنابراين اگر ما در انجام اعمال خود مجبور و بىاختيار باشيم علم خدا بر خلاف واقع خواهد شد و به اصطلاح علم خدا جهل شود.
اين جاست كه دانشمند بزرگ اسلام خواجه نصيرالدين طوسى در پاسخ شعر منسوب به خيام گفته:
|
علم ازلى علّت عصيان گشتن |
نزد عقلا ز غايت جهل بود |