پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦١ - جمع آورى قرائن يك دليل رايج در همه علوم

در دادگاه احضار مى‌كنند و او به كلى منكر مى‌شود و شاهد و گواهى نيز در ميان نيست؛ يك قاضى باهوش در اينجا تنها به اين قناعت نمى‌كند كه چون متهم منكر است و شاهدى در كار نيست بايد پرونده مختومه شود؛ بلكه با تحقيقات گوناگون به گردآورى قرائن مى‌پردازد و امور زيادى را مورد بررسى قرار مى‌دهد.

الف‌ سوابق متهم.

ب‌ نوع رابطه‌اى كه متهم با كسى كه جنايت بر او واقع شده داشته است و اين‌كه آيا خصومت و اختلافى در كار بوده يا نه؟

ج‌ مكان و زمان وقوع حادثه و اين‌كه متهم آيا مى‌تواند توضيح دهد كه در آن زمان كجا بوده است؟

د نوع سلاح يا گلوله‌اى كه در اين حادثه به دست آمده و آيا هرگز متهم با چنين سلاحى سر و كار داشته يا نه؟

ه- ملاحظه وضع بدنى متهم و شخصى كه جنايت بر او واقع شده است، كه آيا آثارى از درگيرى در بدن آنها ديده مى‌شود يا نه و آيا متهم توضيحى براى آن آثار دارد يا نه؟

و احساسى كه به متهم، هنگام مشاهده لباس مقتول و بر اثر ديدن آثار جرم دست مى‌دهد كه آيا هيجان زده مى‌شود يا آرامش خود را كاملًا حفظ مى‌كند؟

ز وضع روحى متهم و مقايسه آن با سابق. آيا وضع او يكسان است يا ناآرامى بر روح او حاكم شده است؟

ح‌ آيا در پاسخ به سؤالات بازپرس و قاضى گرفتار دست پاچگى، هيجان،