(عليه السّلام) برگرفته شده است كه به ـ كنيزى كه لباس خود را از خون حيض شسته بود، اما اثر آن از بين نرفته بود ـ فرمود: «اين لباس را با گِل سرخ، رنگ كن». (١٨)ظاهر اين است كه مراد از «اثر» در اين حديث، رنگ است. (١٩)

٥-٢. مقدس اردبيلى استظهار كرده كه «اثر» به معناى «بو» است. (٢٠) البته صريح يا ظاهر بيشتر كلمات فقيهان، مخالف با اين معناست و «اثر» را غير از بو مى‌دانند. (٢١)

٦-٢. «اثر»، نجاستِ حكمى است كه بعد از برطرف شدن عين، (٢٢) و براى برطرف شدن آن، احتياج به شستن ديگرى دارد. چنين به نظر مى‌رسد كه قائل اين قول، آن را از ذيل روايت حسين بن ابى علا استفاده كرده است وى از لباس آلوده به ادرار پرسيد، امام (عليه السّلام) فرمود: «دوبار آن را بشوى، بار اول براى برطرف كردن نجاست و بار ديگر براى پاكى لباس». (٢٣) در اين روايت، «ازاله»، به ازاله عين و «انقاء» به ازاله نجاستِ حكمى، حمل شده است.

از مجموع كلمات فقها استفاده مى‌شود كه «اثر» عبارت است از باقى مانده چيزى كه جرم ندارد و به همين جهت آن را مقابل «عين» دانسته‌اند.

٣. فقها، «اثر» را به معناى، علامت و نشانه نيز به كار برده‌اند و اين همان معناى لغوى اثر است، مانند اثر اسلام يا اثر استعمال.

٤. گاهى عنوان «اثر» در كلمات فقها به معنى نتيجه و آنچه بر چيزى مترتب مى‌شود، به كار مى‌رود اعم از احكام شرعى يا مسئوليت يا تبعات چيزى؛ مانند

(١٨) وسائل الشيعة، ج ٢، باب ٥٢ از ابواب الحيض، ح١، ص ٣٦٩.
(١٩) جواهر الكلام، ج ٢، ص ٢٤.
(٢٠) مجمع الفائدة و البرهان، ج ١، ص ٩١.
(٢١) جواهر الكلام، ج ٢، ص ٢٤.
(٢٢) حكايت شده در كشف اللثام، ج ١، ص ٢٠٥.
(٢٣) المعتبر فى شحر المختصر، ج ١ ص ٤٣٥ ؛ تهذيب الأحكام، ج١، ص٢٤٩، ح٧١٤.