فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٠ - اهليت حقوقى ، شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف (١) شیخ حسن جواهرى
مجازات و بر او حد اقامه كرد؟ فرمودند: دختر بچه مانند پسر بچه نيست، زمانى كه دختر بچه ازدواج كند و با او نزديكى شود در حالى كه حداقل نه سال داشته باشد، يتيمى از او مرتفع مىگردد و اموالش به او تسليم شده و تصرفات او از قبيل خريد و فروش مجاز شمرده مىشود و اگر مرتكب گناهى شود مورد مؤاخذه قرار مىگيرد و حد بر او جارى مىشود، در حالىكه پسربچه تا زمان رسيدن به سن ١٥ سالگى يا احتلام يا رويش مو از يتيمى خارج نمىشود. (١٣)
اين حديث به دليل وجود عبدالعزيز العبدى ضعيف است، ولى رواياتى با سند كامل وجود دارد كه بر بلوغ پسر در ١٥ سالگى و دختر در ٩ سالگى تصريح مىكند، در ادامه به برخى ديگر از اين روايات اشاره مىكنيم.
اين روايت و امثال آن، براى تسليم مال به شخص بالغ و تصرفات معاملى او در آن، مقيد به رشد است. آيه شريفه {وَابْتَلُوا الْيَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ ... } ، دلالت بر اين تقييد دارد.
كافى بودن رشد براى تصرف در اموال براى امور خيريه
رواياتى وجود دارد كه بر اساس آن، رسيدن به سن رشد براى تصرف در اموال براى امور خيريه كفايت مىكند و نيازى به رسيدن به سن تكليف نيست:
١. معتبره عبدالرحمن بن ابى عبدالله از امام صادق(ع):
إذا بلغ الغلام عشر سنين جازت وصيته؛
زمانى كه پسر به سن ده سالگى برسد وصيت كردن او جايز است. (١٤)
٢. معتبره زراره از امام باقر(ع):
إذا أتى على الغلام عشر سنين فأنه يجوز له في ماله ما اعتق أو تصدّق أو
(١٣) وسائل الشيعة ،ج١ ، باب ٤ از ابواب مقدمة العبادات ، ح ٢.
(١٤) وسائل الشيعة ، چاپ اول، ١٤٠٩ هـ ق، ج١٣ ، باب ٤٤ از ابواب وصايا، ح ٣ .