فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣١ - اهليت حقوقى ، شناسايى سن بلوغ و تأثير آن در تكليف (١) شیخ حسن جواهرى
تصرف در اموالشان را ندارند، اما كودك به سبب نداشتن اهليت، امكان تصرف در اموالش را ندارد، در حالى كه عدم امكان تصرف شخصى كه اموالش را وقف كرده به سبب عدم قابليت مال موقوفه براى تصرف است نه عدم اهليت آن شخص.
٢. بين منع از تصرف و عدم اهليت نيز بايد تفكيك كرد. گاهى فرد بر اساس حكم شرع از تصرف در اموالش منع مىشود، مثلاً از اينكه بيش از يك سوم مالش را در مرض منجر به مرگ معامله كند منع شده است. گاهى نيز منع از تصرف يا اجراى عقد در اموال، ناشى از حكم حاكم، به سبب ورشكستگى و افلاس است. در اين موارد، منع از تصرف به معناى از بين رفتن اهليت نيست.
حاصل آنكه قصور در ذات انسان يا ذات مالك متعاقد، مانع از اهليت است و عوامل اين قصور عبارتند از : كودكى، ديوانگى ، سبك عقلى و غفلت كه به وسيله بلوغ ،عقل و رشد از بين مىروند.
اهليت در حقوق عرفى
دكتر سنهورى به پيروى از آنچه در حقوق عرفى شهرت يافته است اهليت را به دو قسم «اهليت وجوب» و«اهليت اداء» تقسيم كرده است. (٢)
[حقوق دانان فارسى زبان از اهليت وجوب به «اهليت تمتع، بهره بردارى يا دارا شدن حق» و از اهليت اداء به «اهليت استيفاء،اجرا يا اعمال حق» تعبير مىكنند]. (٣)
(٢) السنهورى، عبدالرزاق احمد. الوسيط فى شرح القانون المدنى الجديد، داراحياء التراث العربى، ١٩٦٤ ميلادى، ص ٢٨٣-٢٨٥.
(٣) جعفرى لنگرودى، محمد جعفر، ترمينولوژى حقوق، تهران، گنج دانش، ١٣٨٠، چاپ يازدهم، ص ٩٧ و ٩٨. از اين پس واژگان اهليت تمتع واهليت اعمال حق را به عنوان معادل اهليت وجوب و اداء به كار مىگيريم. مترجم.