٣. نقش باقى مانده از چيزى. خليل (نحوى) مى‌گويد: اثر، باقى مانده‌اى از هر چيزى است كه ديده مى‌شود، يا ديده نمى‌شود، ولى نشان آن، به جا مانده است. (٥) اثر ساختمان، باقى مانده آن و جمع اثر، «آثار» است. (٦) «أثارة» نيز به معناى باقى مانده چيزى و جمع آن «أثارات» است. (٧) أثّرتُ فيه تأثيراً؛ يعنى در آن نقش و علامتى گذاردم. (٨)

ب) تعريف اصطلاحى: ١. «اثر» گاهى در كلام فقيهان به معناى منقول، البته نه هر نقلى، بلكه آنچه از پيامبر (صلّى اللّه‌ عليه و آله) و ائمّه اطهار (عليهم السّلام) نقل شده است.

٢. فقها «اثر» را به معناى «باقى مانده چيزى» نيز به كار برده‌اند، از جمله بحث طهارت و استنجاء بر آنچه بعد از تطهير مخرج و از بين رفتن عين نجاست، باقى مى‌ماند، «اثر» اطلاق كرده‌اند (٩). البته فقها در اين مبحث در حقيقتِ «اثر» و مراد از آن اختلاف دارند و اقوالى را مطرح كرده‌اند:

٢-١. «اثر» اجزاى لطيفى است كه به محل نجاست چسبيده و فقط با شستن از بين مى‌رود. (١٠)بازگشت اين تعريف، به سخن محقق ثانى است كه مى‌گويد: آنچه

(٤) المفردات، ص ٦٢.
(٥) كتاب العين، ج ٨، ص٢٣٦.
(٦) المصباح المنير، ص ٤.
(٧) معجم مقاييس اللغة، ج ١، ص ٥٥.
(٨) المصباح المنير، ص٤.
(٩) المبسوط، ج ١، ص ١٦؛ الوسيله، ص ٤٧ ؛ السرائر، ج ١، ص ٩٧ ؛ الدروس الشرعية، ج ١، ص ٨٩.
(١٠) جامع المقاصد، ج ١، ص ٩٤ ؛ مسالك الافهام، ج ١، ص ٣٠. شيخ انصارى در كتاب «الطهارة» (تراث شيخ الاعظم)، ج ١، ص ٤٤٧ در توضيح تعريف اثر مى‌گويد: «حصر در اينجا ـ كه فرمودند اثر فقط با شستشو از بين مى‌رود ـ در مقابل پاك كردن محل غايط با سنگ به طور عرفى است و روشن است كه اثر، با همه مايعات يا استجمار بيش از حدّ متعارف نيز از بين مى‌رود.