تناسب زياده با معناى لغوى مى‌تواند مؤيد اين مطلب باشد. بنابراين معناى اصطلاحى و شرعى ربا، يكى از معانى لغوى و عرفى آن است؛ يعنى زياده خاصى كه شرايط خاصى هم دارد.

انواع رب

ربا انواعى دارد:

١. رباى معاملى : اين نوع ربا در صورتى است كه كالايى از سنخ مكيل يا موزون، به همان كالا به شرط زياده فروخته شود؛ مثلاً يك كيلو گندم به دو كيلو گندم فروخته شود(نجفى، ج٢٣،ص٣٣٤) كه در اين مقاله به اين نوع ربا نمى‌پردازيم.

٢. رباى قرضى : رباى قرضى در جايى صدق مى‌كند كه مالى را به كسى قرض بدهد، به شرط زياده؛ مثلاً يك ميليون ريال به كسى قرض بدهد، به شرط اينكه يك ميليون و يك صد هزار ريال باز پس بگيرد(همان).

بعضى از انديشمندان رباى قرضى را به دو نوع تقسيم كرده‌اند :

الف) رباى استهلاكى : در جايى است كه مالى را به شرط زياده از كسى مى‌گيرد تا در هزينه‌هاى زندگى خود صرف كند.

ب) رباى توليدى : در جايى متصوّر است كه شخص ثروتمند براى سرمايه گذارى، تجارت، ساخت و ساز و غير آن نياز به تكميل سرمايه دارد. لذا از ديگران مبالغى را براى سرمايه گذارى قرض مى‌كند، ولى به شرط زياده؛ يعنى مبلغى را به عنوان سود تعيين مى‌كند كه در پايان مهلت به قرض دهنده بپردازد( رفيق المصرى ، ص٢٦٠).

تاريخچه بحث رباى توليدى

تا يك قرن پيش در دنياى اسلام اين تقسيم بندى در رباى قرضى وجود نداشت.