فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٤ - لقطه و مجهول المالك (٣) آیت الله سيدكاظم حائرى
آن مال همچون مال خودت است، يا آن مال را صدقه بده، يا آن مال متعلق به امام(ع) است، يا آن مال را به حال خود رها كن. گويا مقصود از جمله اخير، حفظ امانى مال است.
روايتى كه دلالت دارد مال متعلق به امام(ع) است، روايت محمد بن قاسم بن فضيل بن يسار از امام كاظم عليه السلام است. وى از حضرت در باره مردى مىپرسد كه مالى از مرد مردهاى نزدش مانده و وارثان او را هم نمىشناسد. با آن مال چه كند؟ امام(ع) فرمود:
«ما أعرفك لمن هو» يعنى نفسه؛ (١٦)
«چه خوب مىدانى كه اين مال از كيست» يعنى از آن امام (ع) است.
سند اين روايت ضعيف است.
رواياتى كه دلالت بر تصدّق دارد، همچون روايت نصربن حبيب صاحب مسافرخانه است (١٧)كه اين هم ضعيف است.
رواياتى كه دلالت بر ملكيت دارد، همچون روايات گذشته از جمله روايت هشام بن سالم (١٨) و روايت خطّاب اعور است. (١٩)صدر روايت هشام دلالت بر تصدّق بر مساكين نيز دارد و ممكن است از فحواى ذيل روايت ـ كه نشان مىدهد يابنده مىتواند مال را همچون مال خودش بداند ـ جواز تصدّق بر غير مساكين نيز فهميده شود؛ جواز تصدّق مالى به غير مستمندان بر جواز تملّك آن اولويت دارد. ممكن است آخرين روايت از رواياتى كه نقل شد، در مورد اجرت كلى در ذمّه باشد و ميان آن با عين شخصى فرقى باشد، ولى به هر صورت دو روايت نخست براى دلالت بر مقصود كفايت مىكند.
(١٦) همان، ص ٥٨٦، ح١٢ و ص٥٥١، باب ٣ از ابواب ولاء ضمان الجريرة والامامة، ح١٣.
(١٧) همان، ص ٥٨٣، باب ٦ از ابواب ميراث الخنثى ، ح٣.
(١٨) همان، ص ٥٥٣، باب ٤ از ابواب ولاء ضمان الجريره، ح٧ و ص ٥٨٥، باب ٦ از ابواب ميراث الخنثى، ح١٠.
(١٩) همان، ص ٥٨٢، باب ٦ از ابواب ميراث الخنثى، ح١.