ربا يكى از محرّمات قطعى دين اسلام است؛ چنان كه بعضى از فقها مثل صاحب جواهر حرمت آن را از ضروريات دين مبين اسلام مى‌دانند(نجفى، ج٢٣، ص٣٣٢). البته اصل ربا در دين يهود(عهد قديم، سفر تثنيه: ٢٣:١٩-٢٠ و سفر خروج: ٢٢:٢٥) و در دين مسيحيت(انجيل لوقا ٦:٣٥ و ٣٦) و بلكه طبق رواياتى از امام رضا(ع)(مستدرك الوسائل، ج١٣، ص٣٣١، ح٧) در تمام اديان آسمانى حرام است.

تعريف لغوى و اصطلاحى رب

در لغت چندين معنا براى ربا ذكر كرده‌اند؛ از جمله: زيادت، ارتفاع، نشأ(فراهيدى، ٨/٢٨٣ والجوهرى، ج٦، ص٢٣٤٩)كه همه اينها به يك معنا بر مى‌گردد كه همان زيادت است ولى «زيادة كل شيء بحسبه؛ زيادت هر چيز، به تناسب همان است».

در اصطلاح، فقها دو معنا براى «ربا» ذكر كرده‌اند:

١. زياده يكى از عوضين در معامله يا در قرض(زيادة أحد العوضين المتماثلين المقدرين بالكيل أو الوزن و في غير المقدرين قرضاً: محقق كركى، ج٤، ص٢٦٥ ؛ محقق اردبيلى ، ج٨، ص٤٥١).

٢. بيع يكى از متماثلين وزنى يا كيلى به ديگرى با زياده‌اى در يكى از آنها و يا قرض يكى از آنها با زياده(بيع أحد المتماثلين المقدرين بالكيل أو الوزن بالآخر مع الزيادة في أحدهما حقيقة أوحكماً، أو اقتراض أحدهما مع الزيادة: محقق بحرانى ، ج ١٩، ص٢١٤).

از رواياتى كه كلمه »أكل» را در مورد ربا به كار برده‌اند، معلوم مى‌شود كه همان معناى اول درست است؛ چرا كه اكل با زياده تناسب دارد، نه با بيع، و