کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠٩ - جمع بندى بحث پلوراليسم

عنوان مثال، وقتى يك پزشك يا يك محقق به دنبال كشف دارويى براى درمان يك بيمارى است، گر چه ابتدا نيامده فلسفه بخواند و قواعد فلسفى را با دليل و برهان اثبات كند، ولى اين تحقيق او قطعاً بر مبناى يك اصل فلسفى استوار است و آن، اصل عليت است. معناى اين كه اين محقق آمده در آزمايشگاه و ساعت ها وقت خود را صرف تحقيق براى كشف داروى يك بيمارى خاص مى‌كند، آن است كه معتقد بوده و هست كه بيمارىْ خود به خود و بدون علت به وجود نمى‌آيد، اگر بيمارى آمده حتماً علتى داشته است. و همچنين معتقد بوده كه سبب و عامل ديگرى وجود دارد كه مى‌تواند تأثير كند و عامل اين بيمارى را از بين برده و آن را درمان كند. بدين ترتيب هيچ محققى بدون پذيرش اصل عليت نمى‌تواند دست به تحقيق بزند، ولى معناى اين سخن آن نيست كه ابتدا رفته فلسفه خوانده و اصل عليت را با برهان قطعى اثبات كرده و بعد آمده در آزمايشگاه و به تحقيق پرداخته است، بلكه اعتقاد به اصل عليت به طور ناخودآگاه و يا نيمه آگاهانه در ضمير و نفس او وجود دارد.