کاوش ها و چالش ها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠٠ - اختلاف در دايره ظنيات دين اسلام و توضيح آن

باشد وجود دارد. گر چه اين چنين است، ولى چاره‌اى هم غير از اين نيست. وقتى دست ما از امام معصوم(عليه السلام) كوتاه شد، راهى غير از اين باقى نمى‌ماند. آيا مى‌توان به دليل وجود چند اشتباه در نسخه هاى پزشكان، به طور كلى پزشكى را تعطيل كرد؟ بديهى است كه هيچ عاقلى به اين سؤال، پاسخ مثبت نمى‌دهد.

پس اگر منظور از پلوراليسم در اسلام، اختلاف فتاواى علما و صاحب نظران دينى در ظنيات اسلام باشد، اين امرى مسلّم و مقبول است. در دايره ظنيات، صاحب نظران مى‌توانند اختلاف داشته باشند و هر كس مى‌تواند از فتواى هر مجتهدى كه اعلم تشخيص داده تبعيت كند و به هيچ مجتهدى هم نمى‌شود گفت نظر شما قطعاً و صد در صد غلط است، چون فرض ما اين است كه مسأله ظنى است و واقعيت امر را در مورد آن نمى‌دانيم. البته شرط اظهار نظر اين است كه بايد در مسائل دينى متخصص و صاحب نظر باشد و اين طور نيست كه چون مسأله ظنى است، هر كسى از گرد راه برسد و بگويد نظر من هم اين است. مگر مردم و وزارت بهداشت به هر كسى اجازه داير كردن مطب و پرداختن به امر طبابت را مى‌دهند؟

به هر حال اگر كسى اسم اين را هم پلوراليسم بگذارد، بايد بگوييم بله، ما در اسلام هم پلوراليسم داريم. اما بايد توجه داشت كه كسى پلوراليسم را به اين معنا نگفته است؛ چون پلوراليسم يعنى اين كه حقيقت و يا راه رسيدن به آن متعدد باشد، در حالى كه در مورد اختلاف نظر مجتهدين گفتيم حقيقت و حكم واقعى خداوند يك چيز بيشتر نيست، كه اگر مجتهدى به آن حكم دست يافت، نظرش درست است و گرنه فتوايى كه غير از آن باشد قطعاً غلط و اشتباه است، منتها اشتباهى كه همچنان كه گفتيم، هم مرجع و هم مقلدين او در مورد آن معذور هستند. بنابراين، اسم اين را نمى‌توان پلوراليسم گذاشت.