علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٤٢
براى رسول خدا نويسندگانى بود كه وحى و نامه و عهدنامهها مىنوشتند كه عبارتنداز: على بن ابىطالب، عثمان بن عفّان، عمرو بن عاص بن اميه، معاوية بن ابىسفيان، شرحبيل بن حسنه، عبدالله بن سعد بن ابى سرح، مغيرة بن شعبه، معاذ بن جبل، زيد بن ثابت، حنظلة بن ربيع، ابىّ بن كعب، جهيم بن صلت و حصين بن نمير. «١» در باره معاويه گفتهاند كه او نامهها و رسائل و عهدنامهها را مىنوشته است. «٢» ابن شهر آشوب در «مناقب» در ذكر كاتبان وحى مىنويسد:
على (ع) اكثراً كتابت وحى مىنمود و غير وحى را نيز مىنوشت. ابىّ بن كعب و زيد بن ثابت وحى را مىنوشتند. زيد و عبدالله بن ارقم به پادشاهان نامه مىنوشتند. علاء بن عقبه و عبدالله بن ارقم قبالات را مىنوشتند. زبير بن عوام و جهيم بن صلت كتابت صدقات را داشتند. عثمان، خالد و ابان (دو فرزند سعيد بن عاص)، مغيرة بن شعبه، حصين بن نمير، علاء بن حضرمى، شرحبيل بن حسنه، حنظلة بن ربيع اسدى و عبدالله بن سعد بن ابى سرح- كه خائن در كتابت بود و رسول خدا او را لعن نمود و مرتد گشت- براى پيامبر كتابت نمودند. «٣» چگونگى كتابت آيات قرآن كاتبان و نويسندگان وحى، آيات هر سوره را كه با «بسمالله الرّحمن الرحيم» آغاز مىگشت، به ترتيب نزولِ آن، به دستور شخص پيامبر (ص) مىنوشتند. آنان موظف به رعايت ترتيب نزول آيات بودند. در حقيقت، تنظيم آياتى كه نازل مىگشت، زير نظر و با اشراف كامل پيامبر صورت مىگرفت و اجتهاد و نظر شخصى هيچ يك از نويسندگان نمىبايست در اين امر دخالتى داشته باشد. همين چينش و تنظيم آيات نازل شده در كنار يكديگر بود كه سورهاى از قرآن را تشكيل مىداد و تحدّى و مبارزهطلبى قرآن نيز بههمين سورهها صورت مىگرفت.
پيامبر (ص) و نويسندگانى كه كتابت وحى را برعهده داشتند و آيات را پى در پى و بهترتيب نزول مىنوشتند، هر گاه «بسمله» ديگرى نازل مىشد درمىيافتند كه سو علوم قرآنى ٥٣ ٣. هماهنگى و عدم وجود اختلاف ص : ٥٣ ره قبل