علوم قرآنى - فرقانی، قدرتالله؛ جوان آراسته، حسين - الصفحة ٣٥
وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزيلًا. (اسراء: ١٠٦)
و قرآنى كه آياتش را از هم جدا كرديم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانى و آن را به تدريج نازل كرديم.
وَ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً (فرقان: ٣٢)
و كسانى كه كافر شدند گفتند: «چرا قرآن يكجا بر او نازل نشده است؟» از اين آيات روشن مىگردد كه قرآن يكمرتبه نازل نشده و همين امر باعث اعتراضكافران گشته است.
اينك با مقايسه ميان دو گروه از آيات، يعنى آيات مربوط به نزول كلى قرآن در ماه رمضان، و آيات مربوط به نزول تدريجى آن، معلوم مىگردد كه هيچگونه تنافى و تضادى ميان آنها وجود ندارد، بلكه هر گروه ناظر به نوعى از نزول قرآن است.
رازهاى نزول تدريجى چرا قرآن به تدريج نازل گشته است؟ كافران به دليل تدريجى بودن نزول، لب به اعتراض گشودند؛ شايد به اين دليل كه كتاب آسمانى كه براى هدايت مىآيد، بايد آغاز و پايانش معلوم باشد و يك مجموعه مدوّن به بشر عرضه گردد؛ يعنى اصول، فروع، قوانين، احكام و اخلاقياتش همه در يك جا مضبوط باشد.
راستى اين فاصلهها در نزول آيات به چه دليل صورت گرفته است؟
بايد گفت، تدريجى بودن نزول، حكمتهاى متعددى داشته كه برخى از آنها عبارتند از:
١. قرآن در پاسخ به اعتراض كافران، كه گفتند: لَوْلا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً، مىفرمايد:
كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَكَ؛ (فرقان: ٣٢) اين گونه [ما آن را به تدريج نازل كرديم] تا قلبت را استوار گردانيم.» نزول تدريجى آيات، بهخصوص در موقعيتهاى بحرانى و جنگها، بهترين دلگرمى و پشتوانه براى پيامبر (ص) بود و قلب مبارك آن حضرت را قوت مىبخشيد. بدون شك آياتى كه آن حضرت را به صبر و پايدارى توصيه مىكردند، اگر همه يكباره نازل مىشدند، تأثير نزول همان آيات را هنگام خطر و مواجهه نداشتند؛ مثلًا وقتى گفتار گمراهان ممكن بود خاطر پيامبر را آزرده گرداند، آيهاى نازل مىشد و خطاب به پيامبر مىفرمود: «فَلا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ، إِنَّا نَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ؛ (يس: ٧٥) پس گفتار آنان تو را غمگين نگرداند. ما آنچه را پنهان و آنچه را آشكار مىكنند مىدانيم.»