مرزهاى اعجاز (فارسي) - خوئی، سيد ابوالقاسم - الصفحة ١٧٥ - معارضه با سورهء حمد

جدا نمى‌شود و به طور مستمر و جاويد موجودات جهان را فرا مى‌گيرد[١](١)-و هرگز اين معانى از لفظ«رب الاكوان»استفاده نمى‌شود زيرا«كون»كه جمع آن«اكوان»است در لغت معانى مختلفى مانند «پديد آمدن»،تحقق يافتن،از حالى به حالى درآمدن،ضمانت كردن،به كار رفته است،از آنجا كه همه آنها يك سلسلهء معانى مصدرى مى‌باشند هرگز نمى‌توان كلمهء«رب»را كه به معنى«مالك»و «مربى»است‌[٢]به سوى آنها اضافه كرد.[٣]

---

[١].مؤلف عاليقدر در تفسير سورهء«حمد»دربارهء فرق«رحمان»و«رحيم»چنين مى‌فرمايد:
رحمان از رحمت گرفته شده كه فقط مقابل قساوت(سنگدلى)و خشونت مى‌باشد و از آنجا كه اين لفظ در قرآن و جاهاى ديگر بدون ذكر متعلق استعمال مى‌شود،معلوم مى‌گردد،كه مقصود اين است كه او داراى رحمت وسيعى است كه شامل همه اشيا مى‌باشد و اختصاص به موجودى(مانند انسان)ندارد و لذا مفسران و اهل لغت مى‌گويند«رحمان»براى مبالغه در رحمت است.
امّا لفظ«رحيم»:و مشابهات آن،در غرايز و آنچه لازم يك موجود است بكار مى‌رود مانند عليم،قدير،شريف،وضيع،سخى،بخيل.بنابر اين منظور از آوردن«رحيم» پس از رحمان اين است كه اين صفت لازم ذات و غير قابل انفكاك است و هرگز رحمان بر چنين ملازمه‌اى دلالت ندارد.مترجم‌
[٢].بايد توجه داشت كه«ربّ»از«رب ب»مشتق است نه از«ربو»يا«ربى»و لذا قطعا به معنى مالك و صاحب خواهد بود نه مربى و پرورش دهنده.در برخى از فرهنگ‌هاى عربى اگر چه اين كلمه را به معنى«مربى»گرفته‌اند ولى اين تغيير ناشى از غفلت از ريشه اشتقاقى آن است.مترجم.
[٣].ولى گاهى در لغت و عرف«كون»مصدرى به معنى مطلق هستى نيز استعمال‌ق