یکی از فقهاء متأخر و معاصر [١] به شکل دیگری تقسیم کرده است به این‌ ترتیب : عبادات ، معاملات ، عادات ، احکام ، ولی کوچکترین توضیحی‌ درباره این اقسام و اینکه چه ابوابی داخل در عبادات است و چه ابوابی‌ داخل در معاملات یا عادات یا احکام ، و اساسا تعریف هر کدام اینها چیست نداده است . در السنه وافواه فقهاء معاصر این اقسام به گونه‌ای‌ دیگر ذکر می‌شود به این ترتیب : عبادات ، معاملات ، سیاسات ، احکام .
ولی این بنده تاکنون این تقسیم را در کتابی ندیده و توضیحی درباره آن‌ نشنیده‌ام .
حقیقت این است که هیچیک از تقسیمات فوق ، جالب به نظر نمی‌رسد .
محقق حلی در تقسیم خود عبادات را یک بخش قرار داده که جای ایراد نیست‌ ولی در بخشهای دیگر نیازمندی به صیغه و بی نیاز بودن از آن ، و طرفینی‌ بودن صیغه یا یک طرفی بودن آن را ملاک تقسیم و جدا کردن قسمتها و گروه‌ گروه شدن ابواب فقهی قرار داده است . در نتیجه نکاح و طلاق که هر دو مربوط به حقوق خانوادگی است یکی بر قراری پیوند زناشوئی است و دیگری‌ گسسته شدن آن در دو گروه مختلف قرار گرفته‌اند ، فقط به دلیل اینکه یکی‌ عقد است و صیغه‌اش طرفینی است و دیگری ایقاع است و صیغه‌اش یک طرفی‌ است . و همچنین اجاره و جعاله با همه قرابت ذاتی و ما هوی میان آنها به‌ دلیل اختلاف در عقد وایقاع بودن از یکدیگر

[١] تقریرات مرحوم آقا شیخ موسی نجفی خوانساری از درس مکاسب مرحوم‌ آیة الله نائینی اول کتاب البیع . من اکنون نمی‌دانم که این تقسیم ابتکار خود آن مرحوم است یا اقتباس از دیگری است .