بالفقه و الاثار و المناقب " . یا درباره علی بن ابراهیم قمی می‌گوید : " من العلماء الفقهاء " . و درباره محمد بن حسن بن احمد بن الولید قمی‌ می‌گوید : " وله من الکتب کتاب الجامع فی الفقه " . ولی ظاهرا کتب‌ فقهیه آنها به این شکل بوده است که در هر بابی احادیثی که آنها را معتبر می‌دانسته اند و بر طبق آنها عمل می‌کرده‌اند ذکر می‌کرده‌اند ، آن کتابها هم‌ حدیث بود و هم نظر مؤلف کتاب . محقق حلی در مقدمه " معتبر " میگوید : " نظر به اینکه فقهاء ما رضوان الله علیهم زیادند وتألیفات فراوان‌ دارند و نقل اقوال همه آنها غیر مقدور است ، من به سخن مشهورترین به فضل‌ و تحقیق و حسن انتخاب اکتفا کرده‌ام و از کتب این فضلا به آنچه اجتهاد آنها در کتابها هویدا است و مورد اعتماد خودشان بوده است اکتفا کرده‌ام‌ . از جمله کسانی که نقل می‌کنم ( از قدمای زمان ائمه ) حسن بن محبوب ، احمد بن ابی نصر بزنطی ، حسین بن سعید ( اهوازی ) ، فضل بن شاذان ( نیشابوری ) ، یونس بن عبدالرحمن ، و از متأخران ، محمدبن بابویه قمی ( شیخ صدوقی ) و محمد بن یعقوب کلینی ، و از اصحاب فتوا علی بن بابویه‌ قمی ، اسکافی ، ابن ابی عقیل ، شیخ مفید ، سید مرتضی علم الهدی و شیخ‌ طوسی است . . . " محقق با آنکه گروه اول را اهل نظر و اجتهاد و انتخاب می‌داند آنها را به نام اصحاب فتوا یاد نمی‌کند ، زیرا کتب آنها در عین اینکه خلاصه‌ اجتهادشان بوده است ، به صورت کتاب حدیث و نقل بوده است نه به صورت‌ فتوا . اینک ما بحث خود را از مفتیان اولی که در زمان غیبت صغرا بوده‌اند آغاز می‌کنیم :