بحث کرد . پس از او علماء حنفیه در این باره کتاب نوشتند و تحقیقات‌ وسیع به عمل آوردند " .
همانطور که مرحوم سید حسن صدر اعلی الله مقامه در کتاب نفیس " تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام " نوشته‌اند ، قبل از شافعی مسائل اصول از قبیل اوامر و نواهی و عام و خاص و غیره مطرح بوده است و درباره هر یک‌ از آنها از طرف علماء شیعه رساله نوشته شده است .
شاید بتوان گفت شافعی اول کسی است که رساله جامعی درباره همه مسائل‌ اصول مطروحه در زمان خودش نوشته است .
برخی مستشرقین پنداشته‌اند که اجتهاد در شیعه دویست سال بعد از اهل‌ تسنن پیدا شد ، زیرا شیعه در زمان ائمه اطهار نیازی به اجتهاد نداشت و در نتیجه نیازی به مقدمات اجتهاد نداشت . ولی این نظریه به هیچ وجه‌ صحیح نیست .
اجتهاد به معنی صحیح کلمه یعنی " تفریع " و رد فروع بر اصول و تطبیق‌ اصول بر فروع ، از زمان ائمه اطهار در شیعه وجود داشته است و ائمه اطهار به اصحابشان دستور می‌دادند که تفریع و اجتهاد نمایند [١] .
البته و بدون شک ، به واسطه روایات زیادی که از ائمه اطهار در موضوعات و مسائل مختلف وارد شده است ، فقه شیعه بسی

[١] برای توضیح بیشتر این مطلب رجوع شود به نشریه سالانه مکتب تشیع‌ شماره ٣ مقاله " اجتهاد در اسلام " به قلم مرتضی مطهری [ و یا کتاب ده‌ گفتار ] و به جلد دوم کتاب هزاره شیخ طوسی ، مقاله " الهامی از شیخ‌ الطائفه " به قلم مرتضی مطهری [ و یا کتاب تکامل اجتماعی انسان ] .