می‌گردد . و در حقیقت دوران بندگی دالانی است که بردگان از آزادی دوره‌ کفر تا آزادی دوره اسلام طی می‌کنند . پس هدف این نیست که بردگان برده‌ بمانند ، هدف این است که کافران تربیت اسلامی بیایند و در حالی آزادی‌ اجتماعی داشته باشند که آزادی معنوی کسب کرده‌اند . از اینرو آزادی بعد ازبردگی هدف اسلام است . لهذا اسلام برنامه وسیعی برای " عتق " یعنی‌ آزادی فراهم کرده است . فقها نیز نظر به اینکه هدف اسلام " عتق " است نه " رق " بابی که‌ باز کرده‌اند تحت عنوان " کتاب العتق " است نه " کتاب الرق " . فقها می‌گویند : موجبات آزادی چند چیز است : آزادی ارادی و بالمباشره‌ که مالک برای اداء کفاره یا صرفا برای رضای خدا برده را آزاد می‌کند . دیگر سرایت ، یعنی اگر برده‌ای قسمتی از او مثلا نصف یا ثلث یا ربع یا عشر او به علتی آزاد شد این آزادی به همه او سرایت می‌کند . سوم مملوک‌ عمودین واقع شدن . " عمودین " یعنی پدر و مادر و پدران و مادران آنها هر چه بالا برود و دیگر فرزندان و فرزندان فرزندان هر چه پائین برود . مقصود این است که اگر کسی مملوک پدر یا مادر یا جد یا جده یا فرزند یا نوه خود قرار گیرد خود به خود آزاد می‌شود . چهارم عوارض متفرقه مثل‌ ابتلای به کوری یا جذام و غیره که خود به خود موجب آزادی است . . ٧ کتاب التدبیر و المکاتبة والاستیلاد . تدبیر و مکاتبه و استیلاد سه‌ موجب از موجبات آزادی است . " تدبیر " این است که مالک وصیت‌ می‌کند که برده بعد از مردنش آزاد باشد . " مکاتبه "