آشنایی با علوم اسلامی 3 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥
او به هر حال ساقط بوده است ؟ یا دو گناه مرتکب شدهایم ، زیرا تکلیف مهم آنگاه از ما ساقط بود که عملا اشتغال به انجام تکلیف اهم پیدا کنیم ، حالا که رفتهایم خوابیدهایم دو گناه مرتکب شدهایم ؟ مثلا دو نفر در حال غرق شدنند وما قادر نیستیم هر دو را نجات دهیم اما قادر هستیم که یکی از آن دو را نجات دهیم . یکی از این دو نفر متقی و پرهیزکار و خدمتگزار به خلق خدا است و دیگری فاسق و موذی است ولی به هر حال نفسش محترم است . طبعا ما باید آن فرد مؤمن پرهیزکار خدمتگزار را که وجودش برای خلق خدا مفید است ترجیح دهیم . یعنی نجات او " اهم " است و نجات آن فرد دیگر " مهم " است . حالا اگر ما عصیان کردیم و بی اعتنا شدیم و هر دو نفر هلاک شدند آیا دو گناه مرتکب شدهایم و در خون دو نفر شریکیم یا یک گناه ، یعنی فقط نسبت به هلاکت فرد مؤمن مقصریم اما نسبت به هلاکت دیگری تقصیر کار نیستیم ؟ مساله دیگر : آیا ممکن است یک کار از دو جهت مختلف ، هم حرام باشد و هم واجب ، یا نه ؟ در اینکه یک کار از یک جهت و یک حیث ممکن نیست هم حرام باشد و هم واجب ، بحثی نیست . مثلا ممکن نیست تصرف در مال غیر بدون رضای او از آن حیث که تصرف در مال غیر است هم واجب باشد و هم حرام . اما از دو حیث چطور ؟ مثلا نماز خواندن در زمین غصبی - قطع نظر از اینکه در این موارد شارع شرط نماز را مباح بودن مکان نمازگزار قرار داده است - از یک حیث تصرف در مال غیر است ، زیرا حرکت روی زمین غیر و