آشنایی با علوم اسلامی 3 - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٧
جنایت عمدی این است که آن جنایت از روی قصد صورت گرفته باشد مثل اینکه کسی کس دیگر را به قصد کشتن میزند و او میمیرد ، اعم از آنکه با آلت قتاله مثلا با شمشیر یا تفنگ بزند یا آلت غیر قتاله مثلا سنگ . همین که قصد جدی او کشتن طرف بوده است کافی است که عمد شمرده شود . شبه عمد این است که در فعل خود قاصد هست ولی آنچه واقع شده منظور نبوده است . مثلا شخصی به قصد مجروح کردن کسی ، او را چاقو میزند و منجر به قتل او میگردد ، یا مثلا طفلی را به قصد تأدیب میزند و او میمیرد ، و از آن جمله است کار پزشک که به قصد معالجه دوا میدهد ولی دوایش مضر واقع میشود و سبب قتل مریض میگردد . اما خطاء محض این است که اصلا قصدی نداشته است ، مثل اینکه کسی تفنگ خود را اصلاح میکند و تیر خالی میشود و منجر به قتل میگردد ، و یا اینکه رانندهای به طور عادی در جاده حرکت میکند و منجر به کشتن فردی میگردد . در مورد قتل عمد و شبه عمد وراث میت حق قصاص دارند ، یعنی تحت نظر حکومت اسلامی ، قاتل وسیله اولیاء میت اعدام میشود . ولی در خطا محض قاتل اعدام نمی شود بلکه باید به اولیاء مقتول دیه بپردازد . . ١٢ کتاب الدیات . دیه نیز مانند قصاص در مورد جنایات است و مانند قصاص حقی است برای مجنی علیه ( و یا ورثه او ) برجانی ، با این تفاوت که قصاص نوعی معامله به مثل است ولی دیه