است ، به این معنی که صاحب آب و زمین با فردی دیگر قرار داد کشاورزی‌ منعقد می‌کند و توافق می‌کنند که محصول کشاورزی به نسبت معین میان آنها تقسیم شود ، و مساقات شرکت کار و سرمایه در امر باغداری است که صاحب‌ درخت میوه با یک کارگر ، قراردادی منعقد می‌کند که عهده‌دار عملیات‌ باغبانی از قبیل آب دادن و سایر کارها که در به ثمر رساندن میوه مؤثر است بشود و به نسبت معین که با یکدیگر توافق خواهند کرد ، هر کدام از مالک و کارگر سهمی می‌برد . این نکته لازم است یاد آوری شود که در شرکت سرمایه و کار ، خواه به‌ صورت مضاربه و خواه به صورت مزارعه یا مساقات ، نظر به اینکه سرمایه‌ به مالک تعلق دارد ، هرگونه خطر و زیانی که متوجه سرمایه شود از مال‌ صاحب سرمایه است . و از طرف دیگر سود سرمایه قطعی نیست . یعنی ممکن‌ است سود کمی عاید شود و ممکن است هیچ سودی عاید نشود . صاحب سرمایه‌ تنها در صورتی که سودی عاید شود ، چه کم و چه زیاد ، در همان سود سهیم و شریک خواهد شد . این است که سرمایه دار نیز مانند عامل ممکن است سودی‌ نبرد و ممکن است احیانا سرمایه‌اش تلف شود و از بین برود و به اصطلاح‌ ورشکست شود . ولی در جهان امروز بانکداران به صورت ربا منظور خود را عملی می‌سازند و در نتیجه سود معین در هر حال می‌برند ، خواه عملیات تجاری یا کشاورزی یا صنعتی که با آن سرمایه صورت می‌گیرد سود داشته باشد و خواه نداشته باشد . فرضا سود نداشته باشد ، عامل ( مباشر ) مجبور است ولو با فروختن خانه‌ خود آن سود را تأمین