حيله هاى شرعى و چاره جويى هاى صحيح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١ - ب و ج) حيلههاى شرعى در كلام شيخ صدوق و علّامه مجلسى رحمهما اللّه

مربوط به قضاوت، باب مستقلّى را به حيله‌هاى شرعى در احكام اختصاص داده، و در اين باب سيزده روايت نقل مى‌كند [١].

مرحوم علّامه مجلسى (پدر) در روضة المتّقين‌ [٢]- شرح من لا يحضره الفقيه- به صورت گسترده به تفسير روايات سيزده‌گانه مى‌پردازد. علاوه بر اين، به برخى از قضاوتهاى حضرت امير مؤمنان عليه السّلام نيز اشاره نموده، و آنها را نوعى چاره‌جويى و حيله مثبت مى‌شمرد.

در اينجا سؤالى مطرح است و آن اين كه:

آيا قضاوتهاى معصومين عليهم السّلام، شبيه آن چه از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده، اختصاص به خود آن بزرگواران دارد، يا ساير قضات هم مى‌توانند چنين قضاوتهايى داشته باشند، و از اين طريق حكم صادر كنند؟

پاسخ اين است كه قضات ديگر نيز مى‌توانند براى كشف حقيقت تلاش كنند و از راههايى، شبيه آن چه در قضاوتهاى آن حضرات آمده، حقيقت را روشن نموده و حكم صادر كنند؛ بلكه در بعضى روايات اين مسأله مورد تأكيد قرار گرفته است، مثل اين كه قاضى موظّف شده، در صورت شك و احتمال تبانى، شهود را از يكديگر جدا كند، و از هر كدام جداگانه بازجويى نمايد، تا حقيقت روشن گردد [٣].

بنابراين قضاوتهايى شبيه قضاوتهاى آن بزرگواران، اختصاص به‌

[١]. من لا يحضره الفقيه، جلد ٣، ابواب القضايا و الاحكام، باب ١٢.

[٢]. روضة المتقين، جلد ٦، صفحه ٥٩ به بعد.

[٣]. وسائل الشيعة، جلد ١٨، ابواب كيفية الحكم، باب ٢٠.