حيله هاى شرعى و چاره جويى هاى صحيح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١ - ٨- كلمات فقهاى شيعه در باب حيلهها

نتيجه اين كه حيله بر سه قسم است، كه تنها يك قسم آن مجاز است.

٧- تقسيم حيله از ديدگاه ديگر

مى‌توان حيله‌ها را به اعتبارى ديگر به چهار قسم زير تقسيم كرد:

١- حيله‌اى كه با مقدّمه حلال و مباح، به مطلوب حلال مورد نظر منتهى مى‌شود.

٢- حيله‌اى كه حيله‌كننده با مقدّمه حرام و غير مشروع، خود را به مطلوب حلال مى‌رساند. هر يك از دو قسم فوق، يا واقعى و با قصد جدّى است- كه مثالهاى آن گذشت- و يا صورى و ظاهرى است.

مثالى كه در باب ربا و ضمّ ضميمه گفته شد، و نيز مثال حيله در باب شفعه، كه تفصيل آن گذشت، از اين قبيل مى‌باشد.

امّا حيله منفى صورى، كه يكى از مثالهاى آن «حيله عقارب» است.

و در كلمات برخى از فقهاى اهل سنّت ذكر شده، و شرح آن در مباحث آينده خواهد آمد. نتيجه اين كه طبق اين تقسيم حيله بر چهار قسم است.

٨- كلمات فقهاى شيعه در باب حيله‌ها

فقهاى ما معمولا در كتاب طلاق به سراغ بحث از حيله‌هاى شرعى رفته‌اند؛ هر چند در ساير ابواب فقه نيز به صورت پراكنده متعرّض آن شده‌اند؛ ولى مباحث مبسوط و مشروح را به صورت مستقل، در پايان كتاب طلاق مى‌بينيم.