حيله هاى شرعى و چاره جويى هاى صحيح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢ - ٢- تفسير لغت «حيله»

٢- تفسير لغت «حيله»

«حيل» جمع «حيله» از مادّه «حول» به معناى تغيير و دگرگونى است.

جمله معروف:

«يا محوّل الحول و الاحوال، حوّل حالنا الى احسن الحال؛ [١] اى دگرگون كننده سال و زمانها و حالات انسانها! حال ما را به بهترين حالات تغير ده، و به احسن حالات دگرگون ساز» به همين معنا است. اگر سال را هم عرب «حول» مى‌گويد به همين اعتبار است؛ زيرا تحوّل و دگرگونى به وجود آمده، و سال گذشته تبديل به سال جديد شده است.

نتيجه اين كه ريشه اصلى «حيله» در لغت، تغيير و تحوّل و دگرگونى است.

معناى دوّم: بسيارى از لغات و كلمات در عربى، و حتّى فارسى، به مرور زمان معناى ديگرى، غير از معناى اوّل، پيدا كرده است، بلكه گاه چندين معناى جديد به وجود مى‌آيد، معنى دوّم، سوّم، چهارم و گاه بيشتر.

كلمه حيله نيز چنين سرنوشتى دارد. بر اثر مرور و گذشت زمان معناى دوّمى نيز پيدا كرده، و آن عبارت است از: «رسيدن به يك مسأله از راه اسباب و علل خفيّه و پنهانى» و اين همان چيزى است كه در فارسى به آن «چاره‌جويى» گفته مى‌شود.

متخصّصين علم لغت تصريح مى‌كنند كه حيله به اين معنا، هم‌

[١]. مرحوم علّامه مجلسى رحمه اللّه، دعاى مذكور را در كتاب زاد المعاد، صفحه ٥٣١، جزء اعمال روز اوّل فروردين شمرده است.