آيات ولايت در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٠ - بهترين و بدترين مخلوقات!

معناى احساس مسئوليّت است. گاهى ايمان و عمل صالح وجود دارد، ولى ناشى از احساس مسئوليّت نيست، بلكه بر اثر عادت يا نوع تربيت خانواده و محيط، آن را كسب كرده است، ولى گاهى بر اساس حسّ مسئوليت به اين دو مرحله دست يافته است! چنين شخصى در مقابل اشخاص مختلف و حوادث گوناگون احساس مسئوليّت دارد و بر طبق آن عمل مى‌كند.

نتيجه اين كه‌ «خير البريّة» داراى صفات سه‌گانه «ايمان» و «عمل صالح» و «احساس مسئوليّت» هستند.

پس از معرّفى‌ «خَيْرُ الْبَرِيَّةِ» و تبيين صفات و ويژگى آنان، به بيان اجر و پاداش آنان مى‌پردازد:

«جَزاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ»- پاداش‌ «خير البريّة» در سراى آخرت، هم پاداش مادّى و هم پاداش معنوى است، چون انسان خود تركيبى از جسم و روح است، كه جسمش طالب پاداشهاى مادّى و روحش مشتاق پاداشهاى معنوى است.

امّا پاداش مادّى آنان، باغهايى از بهشت است كه همواره‌ [١] آب از زير درختانش جارى و روان است و هيچ‌گاه آب آن قطع نمى‌گردد.

باغها دو رقم است:

١. باغى كه آب آن از خارج تأمين مى‌شود و هر از چند روزى طبق نوبت آبيارى مى‌شود، ولى هميشه آب در زير درختانش جارى نيست.

٢. باغهايى كه از خود آب دارد و همواره نهرهاى آب در زير درختان آن روان است. بدون شك چنين باغى طراوت و شكوه و عظمت خاصّى دارد و بيم خشكيدن درختانش نيست. باغهاى بهشتى توصيف شده در آيه شريفه، از نوع دوم است و همواره خرّم و سرسبز است.

«خالِدِينَ فِيها أَبَداً*»- همانگونه كه كفّار از اهل كتاب و مشركان، كه آگاهانه و از

[١] قيد جاودانگى، از كلمه «عدن» استفاده مى‌شود؛ زيرا «عدن» به معناى جاويدان است. و «معدن» را نيز از آن جهت «معدن» گفته‌اند كه اشياء معدنى در آن ثابت و مستقر و هميشگى است.