را آوردند». آرى، بهشتيان اعتراف مى‌كنند كه هدايت تشريعى انبياء و اولياء و كتاب‌هاى آسمانى، و هدايت تكوينى نشأت گرفته از جاذبه‌هايى كه در وجود انسان به وديعت نهاده شده، باعث شده كه آن‌ها وارد بهشت شوند و همه اين‌ها از عنايات و الطاف خداوند متعال است.

«وَ نُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌»- پس از اين كه بهشتيان به حمد و سپاس نعمت‌هاى بى‌حدّ و حصر خداوند، كه از الطاف و عنايت آن حضرت نشأت گرفته، پرداختند؛ به آن‌ها ندا داده مى‌شود كه: «اين بهشت را در برابر اعمالى كه انجام مى‌داديد، به ارث برديد».

«وَ نادى‌ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنا ما وَعَدَنا رَبُّنا حَقًّا فَهَلْ وَجَدْتُمْ ما وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا»- هنگامى كه بهشتيان در بهشت مستقر مى‌شوند، به اطراف خويش مى‌نگرند و به دنبال دوستان و آشنايان خويش هستند، امّا بعضى از آن‌ها را نمى‌يابند! متوجّه مى‌شوند كه آن‌ها جهنّمى شده و از ورود به بهشت محروم گشته‌اند، بدين جهت خطاب به جهنّميان مى‌گويند:

«آنچه خداوند به ما وعده داده بود و ما بر اساس ايمان به آن، راه صحيحى در دنيا انتخاب كرديم و بالاخره به بهشت رهنمون شديم، تمام وعده‌هاى خداوند را حق يافتيم و هيچ تخلّفى نداشته است، آيا شما هم وعده‌هاى خداوند را در مورد سرانجام خويش حق يافتيد؟ آيا مجازات‌هايى كه به شما وعده داده شد، تحقّق يافت؟

«قالُوا نَعَمْ»- جهنّميان در پاسخ مى‌گويند: «آرى، تمام وعده‌هايى كه داده شد، انجام شد. ما با چشم خويش تحقّق آن‌ها را مشاهده كرديم.

سؤال: چرا بهشتيان اين مطالب را از جهنّميان مى‌پرسند؟

پاسخ: ممكن است براى اطمينان بيشتر و باور عميق‌تر باشد؛ هر چند بهشتيان به تمام وعده‌هاى انبياء ايمان و اعتقاد داشتند، ولى وقتى تحقّق آن‌ها را ببينند، يا از جهنّمى‌ها بشنوند، باورشان عميق‌تر مى‌شود.

احتمال ديگر آن‌كه آن‌ها براى سرزنش و ملامت جهنّمى‌ها اين سؤال را مطرح‌