آيات ولايت در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٥ - غزوه تبوك

به تبوك رسيدند متوجّه فرار و عقب‌نشينى دشمن شدند و خداى را بر اين موفّقيّت شكر گفتند.

پيامبر صلى الله عليه و آله در مورد اين كه از همانجا بازگرداند و يا به تعقيب دشمن بپردازند و در شامات با او درگير شوند، با مسلمانان به مشورت پرداخت، نتيجه شورى اين شد كه از همانجا بازگردند؛ زيرا اسلام هنوز جوان بود و براى فتح و تسخير كشورهاى ديگر تجربه كافى نداشت و با اين اوصاف اقدام به چنين كارى، خطر بزرگى براى نهال نوپاى اسلام بود.

با توجّه به شرحى كه گذشت، جنگ تبوك از جهات مختلف- مخصوصاً طولانى شدن عدم حضور پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان و دور بودن مسافت بين مدينه و تبوك- با تمام جنگهايى كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله انجام شد تفاوت مى‌كرد و احتمال كودتاى منافقين مدينه و توطئه دشمنان خارج از مدينه نيز مى‌رفت. بدين جهت بايد در غياب پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله قوى ترين فرد از مسلمانان جايگزين آن حضرت شود و پايتخت اسلام را در برابر توطئه‌هاى احتمالى حفظ كند و آن شخص جز على عليه السلام كسى نبود. بدين جهت پيامبر صلى الله عليه و آله حضرت على عليه السلام را جانشين خويش كرد و همان‌گونه كه در روايت ابو بكر مؤمن شيرازى گذشت از او به عنوان اولو الامر نام برد.

بنابراين، حضرت على عليه السلام حتّى در عصر و زمان پيامبر صلى الله عليه و آله، و لو به صورت موقّت، اولو الامر بوده است و اطاعتش همچون اطاعت از خدا و رسولش بر مسلمانان مدينه واجب و لازم بود. نتيجه اين كه، اشكال فعليّت اطاعت در آيه شريفه با دو جواب روشن شد.

سؤال دوم: «اولو الامر» جمع است و على عليه السلام يك نفر بيشتر نيست، آيا منظور از «اولو الامر»، كه جمع است، تنها علىّ بن أبي طالب عليه السلام است؟

پاسخ: درست است كه اولو الامر جمع است؛ ولى منظور تنها على عليه السلام نيست، بلكه شامل تمام ائمّه دوازدهگانه شيعه عليهم السلام مى‌شود، همانگونه كه در حديث ثقلين جمله‌ «عترتى اهل بيتى» اختصاص به علىّ بن أبي طالب عليه السلام ندارد، بلكه شامل تمام‌