ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٩٠ - ارتباط منطقى نظم با دخالت شعور
عقلى موجود است وخرد با مطالعه ماهيت عمل وشؤون پديده، چنين رابطه وپيوندى را كشف مى نمايد وهر نوع انديشه اى را كه در برابر اين نظريه قرار گرفته باشد، شديداً رد مى كند.
در اين داورى اوّلاً: بشر براى مقايسه عالم طبيعت، به مصنوعات خود نياز ندارد.ثانياً: در آن تجربه وآزمون دخالتى ندارد، بلكه بررسى واقعيت نظم مسلّم در قلمرو دانشها، انسان را به چنين رابطه اى رهبرى كرده ومى گويد: محال است يك چنين نظام بديع و شگرف كه از سرتاپاى وجود آن محاسبه واندازه گيرى، انتخاب وگزينش، سازمان دهى، جهت گيرى وهدفدارى مى بارد، مخلوق عامل ناآگاه باشد، بلكه عقل و شعورى جداى از جهان ماده، به اين نظم تحقّق بخشيده است.
اين منطق عقل وخرد است ودر قلمرو اين حكم، پديده طبيعى و مصنوع بشرى يكسان است وهرگز مصنوع انسان پايه وپلى براى كشف چگونگى پديده هاى منظم طبيعى نيست، بلكه همگان در برابر حكم خرد يكسان بوده ويك مقام دارند وپشتوانه حكم خرد، مطالعه وبررسى ماهيت نظم درتمام موارد ـ اعم از مصنوعى وطبيعى ـ است وماهيت نظم، به روشنى گواهى مى دهد كه اين كار، يك كار عقلانى وحساب شده ـ نه نتيجه عاملى ناآگاه ـ است.
اگر عقل باور نمى كند كه نظم موجود در پديدهاى به نام ساعت،