ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٥ - آيا اين برهان غير از برهان نظم است؟
مى دهند.
د: در مواردى كه محيط زندگى آنان دگرگون شود خود را با طبيعت تطبيق نموده و حتى تغييراتى در وجود خود ايجاد مى كنند.
ما در برابر اين نوع فعاليت هاى غريزى، يكى از سه راه را بايد انتخاب كنيم:
١. اين جانداران از عقل و شعور و علم و ادراك آن چنان برخوردارند كه هنوز انسان به پايه يك صدم آنها نرسيده است و يا به عبارت ديگر معتقد شويم كه آنان داراى فكر و فهم و شعورند و همه اين كارها را از روى فكر و شعور خود انجام مى دهند.
به طور مسلم اين احتمال آن چنان نيست كه بشر به آن معتقد شود، زيرا سلول نباتى و حيوانى هرگز عقل و شعور ندارد تا از روى فكر و تجربه مشكلات زندگى را حل كند.
از اين بيان مى توان فهميد كه چرا ما در موضوع «راه يابى به سوى زندگى» مثال ها را از ميان حشرات و ساير جانداران انتخاب نموديم و پاى انسان را از اين بحث بيرون كشيديم؟ زيرا درباره انسان اين انديشه وجود دارد كه انسان در پرتو عقل و شعور خود مشكلات را برطرف مى كند و به اهداف زندگى مى رسد، و به عبارت ديگر مكانيسم وجودى و سلولهاى بدن او و مغز بزرگ ومتفكر و سازنده او، چراغ راه زندگى است ديگر لازم نيست از عالم بالا در اين امور زندگى مددى برسد و يا الهام بگيرد ولى راجع به اين حشرات ريز يك چنين انديشه به