ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٨ - آيا اين برهان غير از برهان نظم است؟

چنين راه يابى كافى نيست، آن نوع راه يابى حاكى از رابطه مرموزى ميان شىء و آينده است.

راه اثبات آن (ابداع و ابتكار) است هر جا كه نوعى ابتكار ديده مى شود، دليل بر هدايت نوع دوم است زيرا لازمه جبرى ساختمان منظم مادى اشياء، «كار منظم پيش بينى شده است». ولى ابداع و ابتكار نمى تواند محصول سازمان مادى و حركات پيش بينى شده باشد.

يك ماشين حساب ممكن است آن چنان منظم ساخته شود كه اعمال جمع و تفريق و ضرب و تقسيم را دقيقاً انجام دهد امّا هرگز يك ماشين حساب قادر به ابداع و ابتكار يك قاعده رياضى نيست. يك ماشين ترجمه مى تواند دقيقاً سخنان يا نوشته يك نفر را ترجمه كند ولى هرگز نظم دقيق آن ماشين قادر به تصحيح اشتباه گوينده نخواهد بود.[١]

در گذشته نمونه هايى از ابتكارات را ملاحظه نموديد و روشن شد كه چگونه سلول هاى جانداران قدرت «تقسيم كار» و «انتخاب وظيفه» و «تجديد ساختمان عضو از ميان رفته» و «انطباق با محيط» و... را دارند.

اين قدرت مرموز كه رهبرى جانداران را به عهده دارد طبعاً بايد