ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٨٩ - ارتباط منطقى نظم با دخالت شعور

تحقّق پذيرد و هرگز نمى توان چنين كارى را معلول هر نوع عامل ناآگاه دانست، زيرا محاسبه واندازه گيرى كه اساس نظم را تشكيل مى دهد، زاييده علم وآگاهى است وتنها از عامل دانا وتوانا ساخته است واز عامل ناآگاه ساخته نيست.

به ديگر سخن: عقل وخرد، در هر پديده منظمى سه عنصر را لمس مى كند:

١. برنامه ريزى.

٢. سازماندهى.

٣. هدفدارى.

تا آن جا كه مشاهده حسى وكاوش علمى در باره طبيعت انجام گرفته است، اين سه عنصر مشهود ومسلّم است. اين از يك طرف، از طرف ديگر عينيت بخشيدن به هر يك از اين سه عنصر، به محاسبه واندازه گيرى و انتخاب اجزاى پديده ها از نظر كميّت وكيفيت وبينش صحيح وهماهنگ نياز دارد، به گونه اى كه اگر يكى از اين عمليات درست انجام نگيرد، نظم دچار خلل مى گردد، ماهيت چنين عملياتى، جدا از علم وآگاهى نيست وهرگز نمى توان چنين عملياتى را از طريق عامل ناآگاه كه درست نقطه مقابل اين نوع عمليات است، تفسير كرد.

روى اين بيان ميان نظم پديده، و دخالت شعور در آن، رابطه