ايمان و آثار سازنده آن - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٦٧ - آيا اين برهان غير از برهان نظم است؟
جز انسان كه با نيروى عقل و خرد و استدلال و محاسبه مجهز است، معلول تركيب اجزاء وجود جاندار بدانيم و بگوييم از اجتماع يك رشته امور مادى كه هر كدام داراى خواص فيزيكى و شيميايى مى باشند واحدى به وجود آمده كه در پرتو نظم و ارتباطى كه ميان آنها برقرار شده و تأثيرى متقابل كه در يكديگر دارند، راه و رسم زندگى را پيدا نموده و به طور خودكار به مقصد مى رسند.
در اين صورت راه يابى جانداران خود. برهان جداگانه نمى شود و از فروع برهان نظم خواهد بود. هدايت جاندار و اعمال شگفت آور آن، مرهون سازمان مادى آن است كه تمام نيازهايش را در وجود آن پيش بينى كرده سپس وجود او را با دستگاه هايى مجهز نموده كه آن را در اين راه يارى و رهبرى مى نمايد.
٣. برخى از محققان در اين مورد نظر سومى را انتخاب نموده و بيان شيوايى دارند كه خلاصه آن اين است:
«حركات و اعمال يك دستگاه تا آنجا كه مربوط به سازمان شيئى است قابل پيش بينى است يعنى خود سازمان مادى و تشكيلات داخلى شىء ، كافى است كه با احاطه به آنها، كارهاى آن را پيش بينى كرد. امّا اگر به مرحله اى رسيد كه آن شىء كار خاصى نبايد انجام دهد بلكه بر سر دو راهى است در عين حال آن شىء يكى از راه ها را انتخاب نمود كه آن را به هدف مى رساند اينجا است كه نظم مادى براى