«إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبالًا وَ إِدْباراً فَإِذا أَقْبَلَتْ فَتَنَفَّلُوا وَ إِذا أَدْبَرَتْ فَعَلَيْكُمْ بِالْفَريضَةِ» «١» دلها را آمادگى و بى رغبتى است؛ هر گاه آمادگى داشتند، نافله بخوانيد و اگر بى رغبتى نشان دادند بر شما باد كه بر نماز واجب بسنده كنيد.
فلسفه نوافل‌ اخلاق عبادى(ج‌١) ١٢٢ برخى از آثار نماز شب ص : ١٢٢ مى‌دانيم كه هر كار مستحبى اعم از نماز و غير آن، عملى است كه براى استحباب آن از سوى شرع حكمتى و جود دارد و داوطلبانه، به دلخواه شخص انجام مى‌گيرد كه در اين صورت پاداش نيكو دارد و اگر هم انجام ندهد، عقاب وعذابى در كار نيست. در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه فلسفه وعلت تشريع كارهاى مستحب ازجمله نمازهاى نافله چيست؟ در پاسخ گوييم چنين كارى دو علّت مهم و اساسى داشته است:
الف- تأكيد بر حفظ نمازهاى واجب‌ نمازهاى مستحبى، نمازهاى واجب را در برابر گردبادهاى اهمال و سهل انگارى محافظت مى‌كنند و قصد وسوسه و دستبرد شيطان به وسيله آنها شكسته و دفع مى‌گردد.
به عبارت ديگر، نمازهاى مستحبى سبب تقويت نمازهاى واجب در برابر آسيبها و حوادث احتمالى است. حمّاد بن عبداللّه گويد:
علّت تشريع نمازهاى نافله را از امام صادق عليه السلام جويا شدم.