اَبوالْمَثَلِ بُخاري،از شاعران پارسي‌گوي عصر صفاريان و سامانيان،زنده در نيمة اول سدة ٤ق/١٠م(نظامي،٤٤؛اوحدي،٣٣؛قس:صفا،١/٤٠٠).
از زندگي وي – چون ديگر معاصرانش – دانسته‌هايي اندك در دست است.نخستين كس كه در بيتي نام او را ذكر كرده – و بر مرگ وي،رشك برده – ابوطاهر خسرواني (د٣٤٢ق/٩٥٣م) است (نكـ:اسدي،٣٠).منوچهري دامغاني(د٤٣٢ق/١٠٤١م)نيز در قصيده‌اي نام او را در كنار شاعراني چون رودكي،شهيد بلخي،ابوشكور و ابوسليك جرجاني آورده است(ص١٤٠)و نظامي عروضي وي را در رديف رودكي و كسائي مروزي و ٥تن ديگر از شاعراني شمرده كه نام خاندان ساماني را زنده نگهداشته‌اند(همانجا).تذكره نويسان نيز او را شاعري حكيم و فاضل(اوجدي،همانجا؛هدايت،١/١٣٤)و در«سخن‌سازي و فنون هنر»بي‌مانند خوانده‌اند(عوفي،٢/٢٦؛اوحدي،همانجا).اين اشاره‌ها و نيز استشهاد فرهنگ‌نويسان به شعرهاي وي حكايت از آن دارد كه ابوالمثل دست كم در سده‌هاي ٤ و ٥ق در ميان ديگر شعراي پارسي‌زبان از اشتهار ويژه‌اي برخوردار بوده است.
ابوالمثل با رودكي،ابوالمؤيد بلخي و خبازي نيشابوري هم عصر(اوحدي،٤٤٦؛هدايت،٢/٦٠٠،٦٨٢)،و با سپهري بخارايي،شاعر دربار ديلميان و سامانيان معاشر بوده است(همو،٢/٦٩٦).تاريخ مرگ ابوالمثل روشن نيست،اما اگر درگذشت ابوطاهر خسرواني را در ٣٤٢ق(آزاداني،٣٣)درست بدانيم،مي‌توان با استناد بر سخن او در مرگ ابوالمثل(اسدي،همانجا)،نتيجه گرفت كه وي در نيمة اول سدة ٤ق درگذشته است.
از ابوالمثل تاكنون ديواني به دست نيامده و از شعرهاي او تنها ٢٥بيت در دست است كه در برخي از تذكره‌ها و فرهنگهاي فارسي(نكـ:مدبري،٦٦-٦٨)نقل شده است.
مآخذ:آزاداني اصفهاني،محمد صادق،«شاهد صادق»،يادگار،تهران،١٣٢٤ش،س٢،شمـ٤:اسدي طوسي،علي،لغت فرس،به كوشش عباس اقبال،تهران،١٣١٩ش؛اوحدي بلياني،تقي‌الدين،عرفات العاشقين،نسخة خطي كتابخانة ملك،شمـ٥٣٢٤:صفا،ذبيح الله،تاريخ ادبيات در ايران،تهران،١٣٣٨ش؛عوفي،محمد،لباب الالباب،به كوشش ادوارد براون،ليدن،١٩٠٦م؛مدبري،محمود،شرح احوال و اشعار شاعران بي‌ديوان،تهران،١٣٧٠ش؛منوچهري دامغاني،احمد،ديوان،به كوشش محمد دبير سياقي،تهران،١٣٥٦،ش؛نظامي عروضي،احمد،چهارمقاله،به كوشش محمد قزويني و محمد معين،تهران،١٣٣٣ش؛هدايت،رضاقلي،مجمع الفصحا،به كوشش مظاهر مصفا،تهران،١٣٣٦ و ١٣٣٩ ش.