دانشنامه بزرگ اسلامی
 
٢٣٥٧ ص
٢٣٥٨ ص
٢٣٥٩ ص
٢٣٦٠ ص
٢٣٦١ ص
٢٣٦٢ ص
٢٣٦٣ ص
٢٣٦٤ ص
٢٣٦٥ ص
٢٣٦٦ ص
٢٣٦٧ ص
٢٣٦٨ ص
٢٣٦٩ ص
٢٣٧٠ ص
٢٣٧١ ص
٢٣٧٢ ص
٢٣٧٣ ص
٢٣٧٤ ص
٢٣٧٥ ص
٢٣٧٦ ص
٢٣٧٧ ص
٢٣٧٨ ص
٢٣٧٩ ص
٢٣٨٠ ص
٢٣٨١ ص
٢٣٨٢ ص
٢٣٨٣ ص
٢٣٨٤ ص
٢٣٨٥ ص
٢٣٨٦ ص
٢٣٨٧ ص
٢٣٨٨ ص
٢٣٨٩ ص
٢٣٩٠ ص
٢٣٩١ ص
٢٣٩٢ ص
٢٣٩٣ ص
٢٣٩٤ ص
٢٣٩٥ ص
٢٣٩٦ ص
٢٣٩٧ ص
٢٣٩٨ ص
٢٣٩٩ ص
٢٤٠٠ ص
٢٤٠١ ص
٢٤٠٢ ص
٢٤٠٣ ص
٢٤٠٤ ص
٢٤٠٥ ص
٢٤٠٦ ص
٢٤٠٧ ص
٢٤٠٨ ص
٢٤٠٩ ص
٢٤١٠ ص
٢٤١١ ص
٢٤١٢ ص
٢٤١٣ ص
٢٤١٤ ص
٢٤١٥ ص
٢٤١٦ ص
٢٤١٧ ص
٢٤١٨ ص
٢٤١٩ ص
٢٤٢٠ ص
٢٤٢١ ص
٢٤٢٢ ص
٢٤٢٣ ص
٢٤٢٤ ص
٢٤٢٥ ص
٢٤٢٦ ص
٢٤٢٧ ص
٢٤٢٨ ص
٢٤٢٩ ص
٢٤٣٠ ص
٢٤٣١ ص
٢٤٣٢ ص
٢٤٣٣ ص
٢٤٣٤ ص
٢٤٣٥ ص
٢٤٣٦ ص
٢٤٣٧ ص
٢٤٣٨ ص
٢٤٣٩ ص
٢٤٤٠ ص
٢٤٤١ ص
٢٤٤٢ ص
٢٤٤٣ ص
٢٤٤٤ ص
٢٤٤٥ ص
٢٤٤٦ ص
٢٤٤٧ ص
٢٤٤٨ ص
٢٤٤٩ ص
٢٤٥٠ ص
٢٤٥١ ص
٢٤٥٢ ص
٢٤٥٣ ص
٢٤٥٤ ص
٢٤٥٥ ص
٢٤٥٦ ص
٢٤٥٧ ص
٢٤٥٨ ص
٢٤٥٩ ص
٢٤٦٠ ص
٢٤٦١ ص
٢٤٦٢ ص
٢٤٦٣ ص
٢٤٦٤ ص
٢٤٦٥ ص
٢٤٦٦ ص
٢٤٦٧ ص
٢٤٦٨ ص
٢٤٦٩ ص
٢٤٧٠ ص
٢٤٧١ ص
٢٤٧٢ ص
٢٤٧٣ ص
٢٤٧٤ ص
٢٤٧٥ ص
٢٤٧٦ ص
٢٤٧٧ ص
٢٤٧٨ ص
٢٤٧٩ ص
٢٤٨٠ ص
٢٤٨١ ص
٢٤٨٢ ص
٢٤٨٣ ص
٢٤٨٤ ص
٢٤٨٥ ص
٢٤٨٦ ص
٢٤٨٧ ص
٢٤٨٨ ص
٢٤٨٩ ص
٢٤٩٠ ص
٢٤٩١ ص
٢٤٩٢ ص
٢٤٩٣ ص
٢٤٩٤ ص
٢٤٩٥ ص
٢٤٩٦ ص
٢٤٩٧ ص
٢٤٩٨ ص
٢٤٩٩ ص
٢٥٠٠ ص
٢٥٠١ ص
٢٥٠٢ ص
٢٥٠٣ ص
٢٥٠٤ ص
٢٥٠٥ ص
٢٥٠٦ ص
٢٥٠٧ ص
٢٥٠٨ ص
٢٥٠٩ ص
٢٥١٠ ص
٢٥١١ ص
٢٥١٢ ص
٢٥١٣ ص
٢٥١٤ ص
٢٥١٥ ص
٢٥١٦ ص
٢٥١٧ ص
٢٥١٨ ص
٢٥١٩ ص
٢٥٢٠ ص
٢٥٢١ ص
٢٥٢٢ ص
٢٥٢٣ ص
٢٥٢٤ ص
٢٥٢٥ ص
٢٥٢٦ ص
٢٥٢٧ ص
٢٥٢٨ ص
٢٥٢٩ ص
٢٥٣٠ ص
٢٥٣١ ص
٢٥٣٢ ص
٢٥٣٣ ص
٢٥٣٤ ص
٢٥٣٥ ص
٢٥٣٦ ص
٢٥٣٧ ص
٢٥٣٨ ص
٢٥٣٩ ص
٢٥٤٠ ص
٢٥٤١ ص
٢٥٤٢ ص
٢٥٤٣ ص
٢٥٤٤ ص
٢٥٤٥ ص
٢٥٤٦ ص
٢٥٤٧ ص
٢٥٤٨ ص
٢٥٤٩ ص
٢٥٥٠ ص
٢٥٥١ ص
٢٥٥٢ ص
٢٥٥٣ ص
٢٥٥٤ ص
٢٥٥٥ ص
٢٥٥٦ ص
٢٥٥٧ ص
٢٥٥٨ ص
٢٥٥٩ ص
٢٥٦٠ ص
٢٥٦١ ص
٢٥٦٢ ص
٢٥٦٣ ص
٢٥٦٤ ص
٢٥٦٥ ص
٢٥٦٦ ص
٢٥٦٧ ص
٢٥٦٨ ص
٢٥٦٩ ص
٢٥٧٠ ص
٢٥٧١ ص
٢٥٧٢ ص
٢٥٧٣ ص
٢٥٧٤ ص
٢٥٧٥ ص
٢٥٧٦ ص
٢٥٧٧ ص
٢٥٧٨ ص
٢٥٧٩ ص
٢٥٨٠ ص
٢٥٨١ ص
٢٥٨٢ ص
٢٥٨٣ ص
٢٥٨٤ ص
٢٥٨٥ ص
٢٥٨٦ ص
٢٥٨٧ ص
٢٥٨٨ ص
٢٥٨٩ ص
٢٥٩٠ ص
٢٥٩١ ص
٢٥٩٢ ص
٢٥٩٣ ص
٢٥٩٤ ص
٢٥٩٥ ص
٢٥٩٦ ص
٢٥٩٧ ص
٢٥٩٨ ص
٢٥٩٩ ص
٢٦٠٠ ص
٢٦٠١ ص
٢٦٠٢ ص
٢٦٠٣ ص
٢٦٠٤ ص
٢٦٠٥ ص
٢٦٠٦ ص
٢٦٠٧ ص
٢٦٠٨ ص
٢٦٠٩ ص
٢٦١٠ ص
٢٦١١ ص
٢٦١٢ ص
٢٦١٣ ص
٢٦١٤ ص
٢٦١٥ ص
٢٦١٦ ص
٢٦١٧ ص
٢٦١٨ ص
٢٦١٩ ص
٢٦٢٠ ص
٢٦٢١ ص
٢٦٢٢ ص
٢٦٢٣ ص
٢٦٢٤ ص
٢٦٢٥ ص
٢٦٢٦ ص
٢٦٢٧ ص
٢٦٢٨ ص
٢٦٢٩ ص
٢٦٣٠ ص
٢٦٣١ ص
٢٦٣٢ ص
٢٦٣٣ ص
٢٦٣٤ ص
٢٦٣٥ ص
٢٦٣٦ ص
٢٦٣٧ ص
٢٦٣٨ ص
٢٦٣٩ ص
٢٦٤٠ ص
٢٦٤١ ص
٢٦٤٢ ص
٢٦٤٣ ص
٢٦٤٤ ص
٢٦٤٥ ص
٢٦٤٦ ص
٢٦٤٧ ص
٢٦٤٨ ص
٢٦٤٩ ص
٢٦٥٠ ص
٢٦٥١ ص
٢٦٥٢ ص
٢٦٥٣ ص
٢٦٥٤ ص
٢٦٥٥ ص
٢٦٥٦ ص
٢٦٥٧ ص
٢٦٥٨ ص
٢٦٥٩ ص
٢٦٦٠ ص
٢٦٦١ ص
٢٦٦٢ ص
٢٦٦٣ ص
٢٦٦٤ ص
٢٦٦٥ ص
٢٦٦٦ ص
٢٦٦٧ ص
٢٦٦٨ ص
٢٦٦٩ ص
٢٦٧٠ ص
٢٦٧١ ص
٢٦٧٢ ص
٢٦٧٣ ص
٢٦٧٤ ص
٢٦٧٥ ص
٢٦٧٦ ص
٢٦٧٧ ص
٢٦٧٨ ص
٢٦٧٩ ص
٢٦٨٠ ص
٢٦٨١ ص
٢٦٨٢ ص
٢٦٨٣ ص
٢٦٨٤ ص
٢٦٨٥ ص
٢٦٨٦ ص
٢٦٨٧ ص
٢٦٨٨ ص
٢٦٨٩ ص
٢٦٩٠ ص
٢٦٩١ ص
٢٦٩٢ ص
٢٦٩٣ ص
٢٦٩٤ ص
٢٦٩٥ ص
٢٦٩٦ ص
٢٦٩٧ ص
٢٦٩٨ ص
٢٦٩٩ ص
٢٧٠٠ ص
٢٧٠١ ص
٢٧٠٢ ص
٢٧٠٣ ص
٢٧٠٤ ص
٢٧٠٥ ص
٢٧٠٦ ص
٢٧٠٧ ص
٢٧٠٨ ص
٢٧٠٩ ص
٢٧١٠ ص
٢٧١١ ص
٢٧١٢ ص
٢٧١٣ ص
٢٧١٤ ص
٢٧١٥ ص
٢٧١٦ ص
٢٧١٧ ص
٢٧١٨ ص
٢٧١٩ ص
٢٧٢٠ ص
٢٧٢١ ص
٢٧٢٢ ص
٢٧٢٣ ص
٢٧٢٤ ص
٢٧٢٥ ص
٢٧٢٦ ص
٢٧٢٧ ص
٢٧٢٨ ص
٢٧٢٩ ص
٢٧٣٠ ص
٢٧٣١ ص
٢٧٣٢ ص
٢٧٣٣ ص
٢٧٣٤ ص
٢٧٣٥ ص
٢٧٣٦ ص
٢٧٣٧ ص
٢٧٣٨ ص
٢٧٣٩ ص
٢٧٤٠ ص
٢٧٤١ ص
٢٧٤٢ ص
٢٧٤٣ ص
٢٧٤٤ ص
٢٧٤٥ ص
٢٧٤٦ ص
٢٧٤٧ ص
٢٧٤٨ ص
٢٧٤٩ ص
٢٧٥٠ ص
٢٧٥١ ص
٢٧٥٢ ص
٢٧٥٣ ص
٢٧٥٤ ص
٢٧٥٥ ص
٢٧٥٦ ص
٢٧٥٧ ص
٢٧٥٨ ص
٢٧٥٩ ص
٢٧٦٠ ص
٢٧٦١ ص
٢٧٦٢ ص
٢٧٦٣ ص
٢٧٦٤ ص
٢٧٦٥ ص
٢٧٦٦ ص
٢٧٦٧ ص
٢٧٦٨ ص
٢٧٦٩ ص
٢٧٧٠ ص
٢٧٧١ ص
٢٧٧٢ ص
٢٧٧٣ ص
٢٧٧٤ ص
٢٧٧٥ ص
٢٧٧٦ ص
٢٧٧٧ ص
٢٧٧٨ ص
٢٧٧٩ ص
٢٧٨٠ ص
٢٧٨١ ص
٢٧٨٢ ص
٢٧٨٣ ص
٢٧٨٤ ص
٢٧٨٥ ص
٢٧٨٦ ص
٢٧٨٧ ص
٢٧٨٨ ص
٢٧٨٩ ص
٢٧٩٠ ص
٢٧٩١ ص
٢٧٩٢ ص
٢٧٩٣ ص
٢٧٩٤ ص
٢٧٩٥ ص
٢٧٩٦ ص
٢٧٩٧ ص
٢٧٩٨ ص
٢٧٩٩ ص
٢٨٠٠ ص
٢٨٠١ ص
٢٨٠٢ ص
٢٨٠٣ ص
٢٨٠٤ ص
٢٨٠٥ ص
٢٨٠٦ ص
٢٨٠٧ ص
٢٨٠٨ ص
٢٨٠٩ ص
٢٨١٠ ص
٢٨١١ ص
٢٨١٢ ص
٢٨١٣ ص
٢٨١٤ ص
٢٨١٥ ص
٢٨١٦ ص
٢٨١٧ ص
٢٨١٨ ص
٢٨١٩ ص
٢٨٢٠ ص
٢٨٢١ ص
٢٨٢٢ ص
٢٨٢٣ ص
٢٨٢٤ ص
٢٨٢٥ ص
٢٨٢٦ ص
٢٨٢٧ ص
٢٨٢٨ ص
٢٨٢٩ ص
٢٨٣٠ ص
٢٨٣١ ص
٢٨٣٢ ص
٢٨٣٣ ص
٢٨٣٤ ص
٢٨٣٥ ص
٢٨٣٦ ص
٢٨٣٧ ص
٢٨٣٨ ص
٢٨٣٩ ص
٢٨٤٠ ص
٢٨٤١ ص
٢٨٤٢ ص
٢٨٤٣ ص
٢٨٤٤ ص
٢٨٤٥ ص
٢٨٤٦ ص
٢٨٤٧ ص

دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٥١٢

ابو الکرم شهرزوری
جلد: ٦
     
شماره مقاله:٢٥١٢

اَبوالكَرَم شَهرزوري، مبارك بن حسن بن احمد (١٧ ربيع الثاني ٤٦٢-٢٢ ذيحجة ٥٥٠ق/٢ فورية ١٠٧٠-١٦ ژانوية ١١٦٥م)، مقري و محدث شهرزوري ساكن بغداد. وي در بغداد به فراگيري قرائت و حديث پرداخت و از استاداني چون ابن سوار، عبدالسيد بن عتاب، رزق‌الله بن عبدالوهاب تميمي، ثابت بن بندار و ابوسعيد احمد اكفاني قرائت آموخت. سفري نيز به دمشق نمود و در آنجا نزد گروهي از مشايخ قرائت، همچون علي بن فرح دينوري، ابوالخطاب علي بن جراح و حسين بن علي رهاوي دانش آموخت (ذهبي، معرفه، ٢/٤١٣؛ ابن جزري، غايه، ٢/٣٨).
ابوالكرم كه قرائات دهگانه را از طرق بسيار در روايت خود داشت، پس از درگذشت سبط خياط به عنوان برجسته‌ترين شيخ قرائت در عراق شناخته شد (ذهبي، همانجا). در زمرة شاگرداني كه نزد وي به فراگيري قرائت پرداختند، عمر بن بكرون، محمد بن محمد بن كيال حلي، يحيي بن حسين اواني، علي بن احمد دباس و عبدالعزيز بن ناقد را مي‌توان برشمرد (نك‌: همان، ٢/٤١٣-٤١٤؛ ابن جزري، همان، ٢/٣٨-٣٩).
ابوالكرم در زمينة حديث هم از سعة روايت برخوردار بود (ابن ايبك، ٢٢٣) و از كساني چون ابوالفضل ابن خيرون، طٍراد زينبي و اسماعيل بن مسعده اسماعيلي استماع حديث كرد و از افرادي مثل ابن نقور، ابن هزار مرد صريفيني، عبدالصمد بن مأمون و ابوالحسين ابن مهتدي اجازة روايت گرفت (سمعاني، ٨/١٨٢؛ ذهبي، سير، ٢٠/٢٨٩؛ دربارة استماع او از ابومحمد سراج، نك‌: ياقوت، بلدان، ٣/٣٤٢).
در شمار آناني كه از او حديث آموخته و استماع كرده‌اند، ابوسعد سمعاني، ابوالمظفر خزاعي، ابوالمعالي هيتي و خطيب طوسي را مي‌توان نام برد (نك‌: سمعاني، همانجا؛ ابن مستوفي، ٤١، ١٠٢، ١٨١، جم‌؛ براي ديگر شاگردان وي، نك‌: ابن فوطي، ٤(٢)/٨٨٣، ٤(٣)/٣٣١، ٣٣٤؛ ابن صابوني، ٣٢٤، ٣٤٧؛ ذهبي، همان، ٢٠/٢٩٠).
شايان ذكر است كه نام ابوالكرم گاه به عنوان حلقه‌اي در سلسلة روايي آثار پيشينيان، چون ابن ابي‌الدنيا و مفضل جندي و ابوسحاق شيرازي به چشم مي‌خورد (نك‌: وادي اشي، ٢٣٠؛ برزالي، ٢/٥٥١؛ ابن جزري، همان، ٢/٣٨).
ابوالكرم در بغداد درگذشت و پس از آنكه ابوالحسن ابن خل فقيه ٢ بار بر پيكر وي نماز گزارد، او را در باب حرب نزديك مقبرة خطيب بغدادي دفن كردند (ياقوت، ادبا، ١٧/٥٢؛ ابن جزري، همان، ٢/٤٠).
ابوالكرم كتابي با عنوان المصباح الزاهر في القراءات العشر البواهر، به رشتة تحرير آورده است كه ابن حزري در كتاب خود النشر آن را يكي از منابع اساسي خود قرار داده و در جاي‌جاي كتاب با ذكر نام مؤلف يا نام كتاب از آن سود جسته است (١/٩٠-٩١، جم‌(.
نسخه‌هاي خطي متعددي از اين كتاب در كتابخانه‌هاي بودليان در بريتانيا، آصفية هند، كوپريلي، نور عثمانيه، خراجي اوغلي و لاله‌لي در تركيه يافت مي‌شود (نك‌: پرتسل، ٣٩-٣٨؛ GAL, S, I/٧٢٣؛ الفهرس، ١/١١٠-١١). حاجي خليفه (١/٨٢٢) و به تبع او برخي ديگر علاوه بر اين اثر، كتابي با نام الذخائر به ابوالكرم منتسب كرده‌اند كه ظاهراً ناشي از خلط وي با عالم معاصرش مجلي بن جميع مخزومي است كه اثري با عنوان الذخائر داشته است (نك‌: ذهبي، همان، ٢٠/٢٩١). ضمناً در فهرست كتابخانة نور عثمانيه، نسخة خطي اثري از ابوالكرم با عنوان المفردات في القراءات السبع معرفي شده كه انتساب آن به وي جاي تأمل دارد (الفهرس، ١/١١١).
مآخذ: ابن جزري، محمد، غايه النهايه، به كوشش گ. برگشترسر، قاهره، ١٣٥١ق/١٩٣٢م؛ همو، النشرفي القراءات العشر، به كوشش علي محمد ضياع، قاهره، كتابخانه مصطفي محمد، ابن ايبك، احمد، المستفاد من تاريخ بغداد حيدرآباد دكن، ١٣٩١ق/١٩٧١م؛ ابن صابوني، محمد بن علي، تكمله اكمال الاكمال، به كوشش مصطفي جواد، بيروت، ١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛ ابن فوطي، عبدالرزاق بن احمد، تلخيص مجمع الآداب، به كوشش مصطفي جواد، دمشق، ١٩٦٢م؛ ابن مستوفي، مبارك بن احمد، تاريخ اربل، به كوشش سامي‌ صقار، بغداد، ١٩٨٠م؛ برزالي، قاسم بن محمد، مشيخه قاضي القضاه ابن جماعه، به كوشش موفق بن عبدالله، بيروت، ١٤٠٨ق/١٩٨٨م؛ حاجي خليفه، كشف، ذهبي، محمد بن احمد، سيراعلام النبلاء، به كوشش شعيب ارنؤوط و محمد نعيم عرقسوسي، بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م همو، معرفه القراء الكبار، به كوشش محمد سيد جادالحق، قاهره، ١٣٨٧ق/١٩٦٧م؛ سمعاني، عبدالكريم بن محمد، الانساب، حيدرآباد دكن، ١٣٩٧ق/١٩٧٧م؛ الفهرس الشامل، علوم قرآني (قرائات)، عمان، ١٩٨٧م؛ وادي آشي، محمد بن جابر، برنامج، به كوشش محمد محفوظ، بيروت، ١٩٨٢م؛ ياقوت، ادبا، همو، بلدان، نيز:
GAL; s; pretai,o., ’’ Die wissensnhaft der koranlesung‘‘, islamica, leipzig, ١٩٣٤, vol. VI.
فرامرز حاج‌منوچهري