دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤٦٩
| ابوفطرس جلد: ٦ شماره مقاله:٢٤٦٩ |
بوفُطرُس،، يا العوجاء، رودي در ١٢ ميلي شمال رمله كه منبع آن از چشمههاي كوه
پيوسته به نابلس و مصبش در درياي شور (مديترانه)، ميان دو شهر ارسوف و يا فاست
(ياقوت، ٤/٨٣١). اين رود در اغلب منابع «نهرابي فطرس» ضبط شده ولي مقدسي آنرا به
شكل نهرفطرس (٦/٧١) نيزآورده است.
در اشعار منسوب به ابونواس نيز از نهر فطرس سخن به ميان آمده است. (ياقوت، ٤/٨٣٢).
نوشتهاند فطرس نام يكي از شهرهاي باستاني است كه آن را هرود، به نام و ياد پدر
خويش آنتي پاتر، ساخته و نامگذاري كرده است. اين شهر يكي از منزلگاههاي كاروانيان
و سپاهياني كه به بيتالمقدس قيساريه و يافا ميرفتهاند، بوده است و نام آن پس از
غلبة عرب، به ابوفطرس برگردانده شده است (جودائيكا، ٧٨III). شايد اشاره ابوالفداء
(ص ٤٨) به قلعة ويران مجداليابا ناظر به همين محل باشد در همين محل عبداللـه بن علي
عبداللـه بن عباس عموي سفاح و منصور در ١٣٢ ق/٧٥٠م گروهي از بنياميه را فرا خواند
و ٨٠ (يعقوبي، ٢/٣٥٥)، يا ٧٢ تن (طبري، ٧/٤٤٣) از آنان را به قتل رساند همچنين در
٢٧٢ق/٨٨٥م ميان سپاه (خمارويه) پسر احمدبن طولون و سپاه خليفة عباسي در همين محل
جنگ درگرفت و به شكست سپاه خليفه انجاميد (ابوالفداء، همانجا، نيز نك: ياقوت،
٤/٨٣٦). و به قولي ديگر ميان سپاه سيفالدوله حمداني و كافور اخشيدي كنار همين نهر
جنگي اتفاق افتاد و حمدانيان شكست خوردند (همو، ١/٣٤٢).
مآخذ: ابوالفداء، تقويم البلدان به كوشش م.رنو و دوسلان پاريس ١٨٤٠م؛ طبري، تاريخ،
مقدسي، مطهر، البده والتاريخ پاريس، ١٩١٩م؛ ياقوت، بلدان، يعقوبي، احمد، تاريخ،
بيروت، ١٣٧٩ق/١٩٦٠، نيز:
Judaica.
عبدالاميرسليم