دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤٧٤
| ابوالقاسم بشرياسين جلد: ٦ شماره مقاله:٢٤٧٤ |
ابوالقاسم بشرياسين، عارف و محدث خراساني سدة ٤ق /١٠م و نخستين پير ابوسعيد
ابوالخير دربارة تاريخ تولد و جزئيات زندگي او اطلاع چنداني دردست نيست. از منابع
چنين برميآيد كه اهل ميهنه بوده و در آنجا خانقاهي داشته است (نك: محمدبن منور،
١/٧-١٨؛ جامي، ٢٩٥).
ابوسعيد نخستين تعاليم صوفيانه را از ابوالقاسم بشر فرا گرفت (ابوروح، ١٣-١٤، ٨٦؛
محمدبن منور، همانجا) و آنچه از وي ديده و آموخته بود، بعدها در ديدگاههاي عرفاني و
صوفيانهاش تأثير فراوان گذاشت. روايتي نيز از نخستين ديدار ابوسعيد در دوران كودكي
با ابوالقاسم بشرياسين نقل شده كه درآن بشر رسيدن ابوسعيد را به مقام ولايت
پيشبيني كرده است (نك: همو، نيز جامي، همانجاها). ارادت ابوسعيد به ابوالقاسم
بشر ياسين چندان بود كه حتي پس از درگذشت وي نيز هرگاه كه به گورستان ميرفت، نخست
مزار او را زيارت ميكرد (محمدبن منور، ١/١٩).
نظريات ابوالقاسم بشر ياسين در تعليمات صوفيه و ادبيات عرفاني تأثيري بسزا داشته
است. او از نخستين كساني است كه رباعيات عرفاني سروده و ابيات و اشعار را به جاي
اذكار رايج در بين صوفيه، به پيروان خود تعليم و تلقين ميكرده است.
(ابوروح، ٨٦؛ محمدبن منور، ١/١٩، ٣١١-٣١٢؛ جامي ٢٩٥-٢٩٦). ابوسعيد خود گويد بسياري
از اشعاري را كه در مواعظ خويش بر زبان ميآورده، از بشر ميدانست و ميگفت كه علم
حقيقي علمي است كه بر سراير كشف شود (حمداللـه، ٦٥٨؛ فصيح، ٢/٩٥). به وي كراماتي
نيز نسبت دادهاند (نك: محمدبن منور، ١/١٧-١٨؛ جامي ٢٩٥) و كساني چون حسين بن محمد
زولهي از وي روايت نقل كردهاند (نك: صريفيني، ٢٩٣). بيشتر منابع وفات وي را در
٣٨٠ق در ميهنه گفتهاند.
مآخذ: ابوروح لطف اللـه حالات و سخنان شيخ ابوسعيد ابوالخير به كوشش ايرج افشار
تهران ١٣٤١ش،جامي عبدالرحمن نفحات الانس به كوشش مهدي توحيديپور، تهران ١٣٦٦ش؛
حمداللـه مستوفي تاريخ گزيده به كوشش عبدالحسين نوايي تهران ١٣٦٢ش؛ صريفيني ابراهيم
تاريخ نيسابور (منتخب السياق عبدالغافر فارسي به كوشش محمد كاظم محمودي قم ١٣٦٢ش؛
فصيح خوافي مجمل فصيحي به كوشش محمود فرخ مشهد ١٣٤٠ش؛ محمد بن منور اسرار التوحيد
في مقامات الشيخ ابي سعيد به كوشش محمدرضا شفيعي كدكني، تهران ١٣٦٦ش.
بخش عرفان