ابوقُحافه، عثمان بن عامر بن عمروبن كعب، پدر خليفه اول ابوبكر. آگاهي درباره ابوقحافه بسيار اندك و ناچيز است و به آنچه در مآخذ آمده نيز نمي‌توان اعتماد چنداني داشت چه به نظر مي‌رسد بيشتر اين روايات در پرتو مقامي است كه فرزند وي ابوبكر بدان رسيده است.
او از تيرة بني تَيم و از قريش بود (كلبي، ٨٠) و گفته‌اند كه بينايي خود را از دست داده بوده است (ابن حبيب، ٢٩٦). به يك روايت در روز فتح مكه، درحالي كه فرزندش ابوبكر او را همراهي مي‌كرد، نزد پيامبر(ص) اسلام آورد (ابن هشام، ٤/٤٨؛ احمدبن حنبل، ٣/١٦٠؛ بيهقي ٥/٩٥-٩٦) اما واقدي (٢/٨٢٤) در خبري كه طي آن به صحبت يكي از دختران ابوقحافه با پدرش در روز فتح مكه و درباره پيامبر(ص) اشاره مي‌كند سخني از اسلام آوردن او به ميان نمي‌آورد. در برخي مآخذ، اين خبر را با ماجراي اسلام آوردن ابوقحافه در آميخته‌اند (نك‌: ابن هشام، همانجا، ابن اثير، ٣/٣٧٤-٣٧٥، نيز نك‌: احمدبن حنبل، ٣/٣٢٢، قس: ٣/٣٣٨؛ ابن عبدالبر، ٣/١٠٣٦).
گفته‌اند كه پس از درگذشت ابوبكر زنده بود و از او ارث برد (يعقوبي، ٢/١٣٨؛ ابن قتيبه، ١٦٨) و در ١٤ق در ٩٧ سالگي و در اوايل خلافت عمر درگذشت (خليفه بن خياط، ١/١١٦؛ ابن سعد، ٣(١)/١٥٠؛ طبري، ٣/٤٢٧؛ ابن قتيبه، همانجا؛ ‌ابن اثير، ٣/٣٧٥)، اما از فحواي روايتي چنين برمي‌آيد كه ابوقحافه دست كم سالياني پيش از پيامبر(ص) درگذشته باشد (نك‌: بلاذري، ٤(٢)/١٢٩). از اين‌رو ماجرايي كه نشان مي‌دهد پس از فوت ابوبكر، ابوقحافه او را ستود (نك‌: همو، ١/٥٩٠؛ طبري، ٣/٤٢٤)، به افسانه بيشتر مي‌ماند.
مآخذ: ابن اثير، علي بن محمد، اسد الغايه، ‌قاهره، ١٢٨٠ق؛ ابن حبيب، محمد، المعبر، به كوشش ايلزه ليشتن اشتتر، حيدرآباد دكن، ١٣٦١ق/١٩٤٢م؛ ابن سعد،‌ محمد،‌ الطبقت الكبير، به كوشش ادوارد زاخاو و ديگران، ليدن، ١٣٢٢ق؛ ابن عبدالبر، يوسف ابن عبدالله، الاستيعاب، به كوشش علي محمد بجاوي،‌ قاهره، ١٣٨٠ق/١٩٦٠م؛ ابن قتيبه، عبدالله بن مسلم، المعارف، به كوشش ثروت عكاشه، قاهره،١٩٦٠م؛ ابن هشام، عبدالملك، السيره النبويه، به كوشش مصطفي سقا و ديگران، قاهره، ١٣٧٥ق٨١٩٥٥م؛ احمدبن حنبل، مسند، قاهره، ١٣١٣ق؛ بلاذري، احمدبن يحيي، انساب الاشراف، ج ١، به كوشش محمد حميدالله، قاهره، ١٩٥٩م؛ ج٤ (٢)، به كوشش ماكس شلوزينگر، بيت‌المقدس، ١٩٣٨م؛ بيهقي، احمدبن حسين، دلائل النبوه، ‌به كوشش عبدالمعطي قلعجي، ‌بيروت، ١٤٠٥ق/١٩٨٥م؛ خليفه بن خياط، التاريخ، به كوشش سهيل زكار، دمشق، ١٣٨٨ق/١٩٦٨م؛ طبري، تاريخ، ‌كلبي، ‌هشام بن محمد، جمهره النسب، به كوشش ناجي حسن، بيروت، ١٤٠٧ق/١٩٨٦م؛ واقدي، محمدبن عمر، المغازي، به كوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦م؛ يعقوبي، احمدبن اسحاق، تاريخ، بيروت، ١٣٧٩ق/١٩٦٠م.
بخش تاريخ